سپس در ادامهء سخن به سوابق سوء او اشاره كرده ، مىفرمايد : « به خدا سوگند حق آشكار شد در حالى كه تو شخصى ناچيز و بىمقدار بودى و صدايت به جايى نمىرسيد و آنگاه كه باطل ، نعره برآورد تو همچون شاخ بزى آشكار شدى ! » ؛ ( فو اللّه لقد ظهر الحقّ فكنت فيه ضئيلا « 1 » شخصك ، خفيّا صوتك ؛ حتّى إذا نعر الباطل نجمت « 2 » نجوم قرن الماعز « 3 » ) .
اشاره به اينكه هنگام ظهور اسلام به وسيلهء پيامبر يا هنگام ظهور ولايت حق به وسيلهء امير مؤمنان على عليه السّلام تو در صحنه حاضر نبودى و هرگز از حق دفاع نكردى ، بلكه موجودى ناچيز بودى كه كسى به سخنانت توجه نمىكرد ؛ اما اكنون كه نعره از حلقوم باطل برخاسته ، سينه سپر كردهاى و با آنها هم صدا شدهاى و احمقانه شعار آنها را سر مىدهى .
با دقت در سوابق اين مرد و گروه هم عقيدهء او و شرايط موجود آن زمان ، روشن مىشود كه برخورد سختگيرانه و خشن امام عليه السّلام و تعبيرات كوبنده و تحقيرآميز آن حضرت بسيار بجا و حكيمانه بوده است و اگر اين كار نمىشد بيم آن مىرفت كه افراد ناآگاهى تحت تأثير شعار ظاهرفريب آنان قرار گيرند .
خوارج گروهى قشرى ، متعصب ، نادان و كمعقل بودند كه مشكلات عظيمى براى مسلمين به وجود آوردند . بىرحمى و قساوت آنها در تاريخ اسلام ، كمنظير است .
خوشبختانه در طول تاريخ ، جامعهء اسلامى آنها را شناخت و عقب زد و هماكنون شايد گروه كمى وابسته به آنها وجود داشته باشند كه آنها هم تظاهر به اعتقاد باطل خود نمىكنند .
هامش
( 1 ) . « ضئيل » از ريشهء « ضئولة » بر وزن « كهولت » به معناى كوچك و ناتوان شدن گرفته شده است .
( 2 ) . « نجمت » از ريشهء « نجم » به معناى ظاهر و آشكار شدن است و ستارگان را از اين جهت « نجم » گويند كه طلوع و ظهور در آسمان دارند .
( 3 ) . « ماعز » به معناى بز است .