و به همين مناسبت اين خطبه را ايراد كرد ، خطبهاى كه مملوّ از درسهاى توحيدى و تربيتى است .
در آغاز اين خطبه براى آماده ساختن مردم و زنده شدن روح توحيد و خداپرستى ، كه سرچشمهء هر خير و بركت است ، چنين مىفرمايد : « آگاه باشيد ! زمينى كه شما را بر دوش خود حمل كرده ، و آسمانى كه بر سر شما سايه افكنده ، هر دو مطيع فرمان پروردگار شما هستند » ( ألا و إنّ الأرض الّتي تقلّكم « 1 » ، و السّماء الّتي تظلّكم ، مطيعتان لربّكم ) .
و در ادامه مىافزايد : « اين دو بركات خود را همواره به شما مىبخشند ، ولى نه به خاطر ترس از شماست ، نه براى تقرّب به شما و نه از جهت انتظار نيكى از طرف شما ، بلكه ( از سوى خدا ) مأمور رساندن منفعت به شما شدهاند ، و به فرمان او گردن نهاده و به آنها دستور داده شده كه قيام به مصالح شما نمايند ، و چنين كردهاند » ( و ما أصبحتا تجودان لكم ببركتهما توجّعا لكم ، و لا زلفة إليكم ، و لا لخير ترجوانه منكم ، و لكن أمرتا بمنافعكم فأطاعتا ، و أقيمتا على حدود مصالحكم فقامتا ) .
تعبير به « سماء » ( آسمان ) اشاره به ابرها يا محلى است كه ابرها در آن جا در حركتند ؛ زيرا عرب واژهء « سماء » را به معنى طرف بالا به كار مىبرد . گاه به محل ستارگان اطلاق مىكند و مىگويد : ستارگان آسمان ، و گاه به محل خورشيد و ماه ، و گاه به محل ابرها و حتى محلى كه شاخههاى بلند درختان در آن قرار دارند ، آسمان مىگويد ، مانند : «
« أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ »
؛ ريشهء آن
هامش
( 1 ) « تقلكم » از مادّهء « اقلال » به معنى حمل كردن و برداشتن چيزى گرفته شده است و از آن جا كه انسان روى زمين زندگى مىكند گويى زمين او را بر دوش خود حمل كرده است . در بسيارى از شروح نهج البلاغه به جاى « تقلكم » ، « تحملكم » آمده كه همان معنا را مىرساند .