قيام به امر كرد و اسلام و مسلمانان را از خطر پراكندگى و بازگشت به عقب ، رهايى بخشيد .
البتّه ، منافاتى بين تفسيرهاى سه گانه بالا نيست ، و ممكن است همهء آنها در تعبيرهاى جامع و پر محتوى بالا جمع باشد .
تعبير به « كنت أخفضهم صوتا » ، ممكن است اشاره به تواضع امام عليه السّلام با آن همه پيروزى و موفّقيت بوده باشد ، و با اشاره به اين كه من هرگز اهل تظاهر و جار و جنجال نبودهام و يا اشاره به اين كه من در همه حال ثابت قدم بودهام ، زيرا سر و صدا و جار و جنجال از آن افراد ضعيف و ناتوان است .
به همين دليل ، به دنبال آن جملهء « و أعلاهم فوتا » آمده است كه به معناى « پيشى گرفتن بر ديگران » است ، پيشى گرفتن در ايمان و هجرت ، پيشى گرفتن در مبارزه و جهاد ، و پيشى گرفتن در همهء فضايل اخلاقى .
جملهء « فطرت بعنانها و استبددت برهانها » ، نيز تأكيدى بر همين مطلب است ، به ويژه اين كه « فاء تفريع » در ابتدا به صورت نتيجهء برنامههاى پيشين آمده است ، يعنى اين كه من بر مركب پيروزى سوار شدم و گوى سبقت را از ديگران ربودم ، و اين به خاطر آن بود كه لحظهاى سستى به خود راه ندادم ، از حوادث بزرگ نهراسيدم فرصتها را از دست ندادم و در عين حال جار و جنجال به راه نينداختم .
حضرت در جملهء بعد خود را به كوه عظيمى تشبيه مىكند كه هرگز تندبادها و طوفانها نمىتوانند آن را از جا حركت دهند .
جالب اين كه نخست مىگويد « قواصف آن را حركت نمىدهد » سپس مىافزايد :
كه « عواصف آن را ريشه كن نمىسازد » .
و اين به خاطر آن است كه قواصف به معناى « تندبادهاى شكننده » است و عواصف به معناى « بادهاى بسيار سريعى است كه اشياء را با خود مىبرد » و اين به دليل آن است كه گاه حادثه در حدّى است كه انسان را در جاى خود مىشكند و از كار مىاندازد و گاه از آن هم شديدتر است كه او را مانند برگى با خود مىبرد و در
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 388
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٨٨