نباشد ، گناهى بر او نيست ( و مىتواند براى حفظ جان خود از گوشتهاى حرام بخورد ) » . « 1 » « عزائم » احكامى است كه هيچ گونه استثنايى در آن نيست ، مانند :
« وَ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً »
، خدا را پرستش كنيد و هيچ چيز را شريك خدا قرار ندهيد » . « 2 » 4 - « و خاصّ و عام آن را توضيح داده است » ( و خاصّه و عامّه ) .
« خاص » احكامى است كه همهء مسلمين را شامل نمىشود مانند حكم حج كه مخصوص افراد مستطيع است
« وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا »
« 3 » و « عام » مانند دستور نماز است كه همه را شامل مىگردد :
« وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ »
.
اين احتمال نيز داده شده كه منظور از خاص ، آياتى است كه ظاهر آن عموميّت دارد ولى منظور از آن ، مورد خاصّى است ، مانند آيهء ولايت :
« إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ »
، سرپرست و ولىّ شما تنها خداست و پيامبر او و آنها كه ايمان آوردهاند همانها كه نماز را بر پا مىدارند و در حال ركوع زكات مىدهند » . « 4 » و مىدانيم كه اين آيه ، تنها يك مصداق بيشتر نداشت و آن امير مؤمنان على ( ع ) بود .
ولى عام ، آياتى است كه عموميّت دارد و همگان را شامل مىشود مانند :
« السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُما »
، دست مرد و زن دزد را ببريد » ! « 5 » 5 - « و پندها و مثلهايش را تبيين كرده است » ( و عبره و امثاله ) .
هامش
( 1 ) سورهء بقره ، آيهء 173 .
( 2 ) سورهء نساء ، آيهء 36 .
( 3 ) سورهء آل عمران ، آيهء 97 .
( 4 ) سورهء مائده ، آيهء 55 .
( 5 ) سورهء مائده ، آيهء 38 .