جواب : ظاهر ادلّه اين است كه اين احكام مربوط به زمينهاى موات مىباشد .
ولى در زمينهاى ملكى هم بايد بهرهبردارى هر كدام از مالكين در حدّى باشد كه در عرف عقلا معمول است ، و زائد بر آن در صورتى كه باعث ضرر بر ديگران شود ، اشكال دارد .
2 - در هر دو فرض ، آيا بعد از خشك شدن قنات ، يا چشمه ، يا چاه سابق ، بازهم حكم باقى است ؟
جواب : در صورتى كه چاه خشك شود ، و صاحبش از احيا آن صرف نظر كند ، احداث قنات و چشمهء ديگر مانعى ندارد .
3 - در فرض دو سؤال بالا ، و وجود منع و لزوم رعايت حدود تعيين شده ، اگر شخصى رعايت نكند ، و در ملك يا منزل خود چشمه يا قنات يا چاهى حفر كند ، و آب استخراج نمايد ، آيا اين آب را مالك مىشود ، و براى او مباح است ؟
جواب : در موارد ممنوع احتياط آن است كه بر آن آب حكم آب غصبى را جارى كنند .
4 - در فرض سؤال فوق ، اگر از آب مذكور محصولاتى مثل سبزى و ميوه و مانند آن به دست آورد ، چه حكمى دارد ؟ آيا اين محصولات حرام است ؟ !
جواب : محصولاتى كه از آن به دست مىآيد ، حرام نيست ، ولى احتياط آن است كه نسبت به پول آب با شخصى كه ضرر به او وارد شده مصالحه كنند .
سؤال 847 - روستايى است كه از سابقهء تاريخى آن حدود هفتصد سال مىگذرد .
اين روستا داراى يك رشته قنات است كه از داخل بعضى از خانههاى مسكونى و باغها مىگذرد ، و براى كشاورزى در خارج از باغها مورد استفاد قرار مىگيرد . در اين سالهاى خشكسالى ، كه مقدارى از آب قنات كم شده ، بعضى از كشاورزان مدّعى هستند كه مقدارى از آب قنات در منازل بر اثر خرابى نهر قديمى ، و مقدارى هم در باغها به خاطر ريشهى درختان از بين مىرود . لذا بنا دارند نهر اين قنات را ، كه چند صد سال است از داخل خانهها عبور مىكرده ، به خارج از محل انتقال دهند ، و نهر داخل باغها را با سيمان اصلاح كنند ، كه اين كار با مخالفت صاحبان منازل و مالكين
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 323
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٢٣