فصل سى و هشتم : احكام احياى موات
سؤال 844 - در حومهء شهر ما معادن عديدهاى وجود دارد . معادن ياد شده جزء معادن اكتشافى و زيرزمينى نيست ، و نحوهء بهرهبردارى از آنها بسيار سهل بوده ، و مستلزم صرف هزينهء سنگين نمىباشد . براى مثال جهت بهرهبردارى از خاك دولوميت ، كه به صورت كوهى طبيعى واقع شده ، تنها با استفاده از ابزار آلات فنّى عادى ، نظير لودر ، يا بيل مكانيكى از آن بهرهبردارى مىكنند . وضعيّت اين گونه معادن ، كه جزء منابع طبيعى شهرستان و روستاهاى هم جوار است ، از نظر مالكيّت و جلب درآمد براى روستاها يا شهرستان مربوطه چگونه است ؟ آيا ساكنين روستاها مىتوانند نسبت به عقد قرارداد با شركتهاى خصوصى يا دولتى دخالت نمايند و سهمى از درآمد آن را به عمران و سازندگى روستاهاى خود اختصاص دهند ؟
جواب : در صورتى كه معدن در حريم روستا بوده باشد ( منظور از حريم ، زمينهايى است كه براى احتياجات مختلف روستا از قبيل بارانداز ، محلّ جمعآورى خرمن و هيزم و مانند آن است . ) اهل روستا بر آن حق دارند ، و در مقابل حقّشان مىتوانند چيزى دريافت دارند . ولى اگر خارج از حريم روستاست چنين حقّى ندارند ؛ امّا چنان چه معدن نزديك روستاست سزاوار است ارفاقى به مردم آن روستا شود . و اگر معدن ضرر و زيانهايى براى اهالى روستا ايجاد كند ، جبران آن نيز لازم است .
سؤال 845 - اين جانب يك حلقه چاه عميق در زمين اهدايى توسّط يك نفر از اهالى ، صرفاً به قصد تأمين آب لولهكشى روستا ، با بودجه و سرمايهگذارى على السويه خانوارهاى موجود آن روستا ، و با پروانهء جهاد سازندگى ، حفر نمودم . ولى