سؤال 1729 - آيا جايز است در ساعات ادارى كه مراجعهكننده نداشته و بيكار مىباشيم از وقت خود جهت درس خواندن و كسب علم استفاده نماييم ؟
جواب : هرگاه هيچ وظيفهاى در آن ساعت نداريد ، درس خواندن و مانند آن مانعى ندارد .
سؤال 1730 - انتقاد از كانديداتورها و بيان نكات منفى آنها در جمع يا بين دو نفر چه حكمى دارد ؟
جواب : در صورتى كه در مقام مشورت براى رأى دادن به آنها باشد اشكال ندارد ، ولى بايد صفات آنها را بيان كرد نه توهين و مذمّت و تحقير و يا خداى نكرده تهمت به آنها زده شود .
سؤال 1731 - آيا اجرت گرفتن براى نطفه نر و بارورى حيوان ماده جايز است ؟
جواب : احتياط آن است كه در مقابل نطفه چيزى نگيرد ، بلكه در مقابل تصرّفاتى كه بخاطر مقدّمات بارورى در آن حيوان مىكند چيزى بگيرد .
سؤال 1732 - در بعضى از نقاط تا بيست سال قبل بردهدارى رايج بوده و هويّت آنان مشخص است و اكنون آنان به عنوان و اسم « غلام » معروف هستند و اطمينان موثّق است كه تا حالا از طرف موالى آزاد نگرديدهاند ، اكنون كه آنان براى خود كار مىكنند و داراى مايملك هستند حكم چيست ؟
الف ) آيا آنان آزاد شمرده شده و اموال ايشان براى خود آنان است ؟
ب ) آيا آنان با مايملك خود براى مولا هستند و حقّ هيچ گونه تصرف در اموال را ندارند ؟
ج ) در حالى كه موالى آزادشان نكردهاند ، آيا مىتوانند ازدواج كنند و حكم فرزندان آنان بدون اذن مولا چيست ؟
جواب : الف ) احتياط واجب آن است كه صاحب آنها از طريق مكاتبه و در برابر گرفتن مال الكتابه آنها را آزاد كنند و قبل از آن ، اموالشان متعلق به مولا است
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 525
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٢٥