فصل چهل و سوّم : احكام قصاص
قتل عمد و شبه عمد
سؤال 1249 - اگر مأمورى در تعقيب متّهمى به سوى او تيراندازى كند و متّهم به قتل برسد ، آيا اين قتل عمد است يا شبه عمد ؟ حكم مسأله چيست ؟
جواب : اين مسأله داراى چند صورت است :
صورت اوّل : اين كه شخص فرارى ، متّهم به انجام گناه كوچكى است كه مجازات تعزير دارد ، در اين صورت غير از تيراندازى هوايى يا به اطراف ، كار ديگرى نمىتوان كرد زيرا مفروض مسأله استحقاق چنين مجازاتى را حتّى پس از ثبوت جنايت ندارد .
صورت دوّم : آن است كه عدم واكنش شديد در برابر چنين جرمى نظم كلّى جامعه را به هم مىريزد و براى كلّ اجتماع خطر دارد . در اين صورت بايد از طريق « الاسهل فالاسهل » و استفاده از سلسله مراتب اقدام كرد و اگر چارهاى جز تيراندازى مثلا به سوى پاهاى متّهم نبوده و مأمور هم از مهارت كافى برخوردار بوده و در عين حال تير خطا رفت و به محلّى كه مايه قتل اوست اصابت كرد ، خونش هدر است نه قصاص دارد نه ديه ؛ زيرا كارى كه با اذن حاكم شرع انجام شده و طرف هم مستحقّ آن است ، ديه ندارد .
صورت سوّم : در صورتى كه موجب اختلال كلّى نباشد ولى جرم ، جرم سنگينى است كه اگر در خصوص آن جرم اقدامى نشود ( مانند قاچاقچيان اسلحه براى دشمن در مواقع جنگ ) كه اگر در مناطق حسّاس جلوگيرى نكنيم كشتههاى زيادى مىدهيم بىآن كه حتّى سرنوشت جنگ عوض شود و در اينجا نيز