فصل بيستم و بيست و يكم : مزارعه و مساقات
سؤال 643 - در هندوستان راجهها از كشاورزان مالياتهاى زيادى بابت زمينهاى كشاورزى مىگيرند در حالى كه اين زمينها متعلّق به كشاورزان بوده و از اجدادشان به آنها رسيده است . مرقوم بفرماييد مالك زمينها كيست ؟
جواب : ظاهر محتواى نامه اين است كه راجهها « 1 » يد مالكانه بر زمينها داشته و به عنوان مزارعه به رعايا واگذار كردهاند ، حال كسانى كه معتقدند آنها غاصب بوده يا اراضى موات را به دست مردم دادهاند ، چنانچه دليل كافى براى اثبات مطلب خود اقامه كنند و ثابت شود مال پدران خودشان بوده از راجهها خلع يد به عمل مىآيد .
سؤال 644 - به نظر حضرت عالى آيا مساقات از عقود لازم است يا جايز ؟
جواب : از عقود لازم است .
سؤال 645 - شخصى در زمين ديگرى درختى دارد كه آن را قطع مىكند ولى از ريشه آن درخت نهالى مىرويد و تبديل به درخت مىشود ، آيا اين درخت متعلّق به صاحب اصلى درخت مىباشد و يا از صاحب زمين مىباشد ؟
جواب : نهال مال صاحب درخت است .
سؤال 646 - شخصى درختى در زمين خودش مىكارد و ريشه آن به زمين شخص ديگرى مىرسد و از آن نهال مىرويد آيا آن نهال از صاحب زمين است و يا از صاحب درخت ؟
هامش
( 1 ) . لقب حاكم و فرمانروا در هندوستان .