[ آبِق : ]
« إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ »
« آبِق » از مادّهء « ابق » معمولًا دربارهء بندگان فرارى ذكر مىشود ! « 1 »
[ آثار : ]
« نَفْسَكَ عَلى آثارِهِمْ »
« آثار » از مادّهء « اثر » جمع « اثر » در اصل ، به معناى جاى پاست ، ولى ، به هر علامتى كه از چيزى باقى مىماند « اثر » گفته مىشود . « 2 »
[ آثارَهُمْ : ]
« مَا قَدَّمُوا وَ آثَارَهُمْ »
« آثارَهُمْ » از مادّهء « اثر » اشاره به كارهايى كه سنّت مىشود و بعد از انسان نيز موجب خير و بركت ، و يا شر و زيان و گناه مىگردد . « 3 »
[ أَثَم ، آثام : ]
« ذلِكَ يَلْقَ أَثَاماً »
« أَثَم » و « آثام » از مادّهء « اثم » در اصل به معناى اعمالى است كه انسان را از رسيدن به ثواب دور مىسازد ؛ سپس به هر گونه گناه ، اطلاق شده است ؛ ولى در اينجا به معناى جزاى گناه است .
بعضى نيز گفتهاند : « أَثَم » به معناى گناه و « آثام » به معناى كيفر گناه است . و اگر بعضى از مفسران ، آن را به معناى بيابان ، كوه ، يا چاهى در جهنم ذكر كردهاند ، در واقع از قبيل بيان مصداق است . « 4 »
[ آثَرَكَ : ]
« آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنَا »
« آثَرَكَ » از مادّهء « ايثار » در اصل ، به معناى جستجوى اثر چيزى است ، و از آنجا كه به فضل و نيكى اثر گفته مىشود ، اين كلمه به معناى برترى دادن و فضيلت بخشيدن آمده است . بنابراين « آثرك اللَّه علينا » مفهومش اين مىشود : خداوند تو را بر ما فضيلت بخشيده ( البته به خاطر كارهاى نيك تو و اعمال بد ما ) . « 5 »
[ آذَنْتُ : ]
« آذَنْتُكُمْ عَلى سَوَآءٍ »
« آذَنْتُ » از مادّهء « ايذان » به معناى اعلام كردن توأم با تهديد است ؛ و گاه به معناى اعلان جنگ نيز آمده است . اما از آنجا كه اين سوره در « مكّه » نازل شده و در آنجا نه زمينه جهاد بود و نه حكم جهاد نازل شده بود ، بسيار بعيد به نظر مىرسد كه اين جمله در اينجا به معناى « اعلان جنگ » باشد ؛ بلكه ظاهر اين است : پيامبر با اين سخن مىخواهد اعلام
هامش
( 1 ) . صافات ، آيهء 140 ( ج 19 ، ص 169 )
( 2 ) . كهف ، آيهء 6 ( ج 12 ، ص 382 )
( 3 ) . يس ، آيهء 12 ( ج 18 ، ص 350 )
( 4 ) . فرقان ، آيهء 68 ( ج 15 ، ص 178 )
( 5 ) . يوسف ، آيهء 91 ( ج 10 ، ص 82 )