در آيهء بعد براى تأكيد بيشتر و نشان دادن طرق شناخت مؤمنان از منافقان مىافزايد : « ما همهء شما را قطعاً آزمايش مىكنيم ، تا معلوم شود مجاهدان واقعى شما و صابران كيانند - و مجاهد نماها و سست عنصران منافق كيانند - ( وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجَاهِدِينَ مِنْكُمْ وَالصَّابِرِينَ ) ! »
گرچه اين آزمايش دامنهء وسيع و گستردهاى دارد و صبر و شكيبايى در انجام همهء وظايف را شامل مىشود ، ولى به تناسب كلمهء مجاهدين و آيات قبل و بعد ، بيشتر منظور آزمايش در ميدان جهاد است . و راستى ميدان جهاد ميدان آزمايش بزرگ و سختى است ، و كمتر كسى مىتواند چهرهء واقعى خود را در چنين ميدانهايى از نظرها مستور دارد .
و در ذيل آيه مىفرمايد : علاوه بر اينكه شما را مىآزماييم « اخبار شما را نيز آزمايش مىكنيم ( وَنَبْلُوَ أَخْبَارَكُمْ ) ! »
بسيارى از مفسّران گفتهاند كه مراد از « اخبار » در اينجا عمل انسانهاست ، چرا كه وقتى عملى از انسان سر مىزند ، به صورت « خبر » در ميان مردم پخش مىشود . بعضى نيز گفتهاند منظور از « اخبار » در اينجا اسرار درونى است ، چرا كه اعمال مردم از اين اسرار خبر مىدهد . اين احتمال نيز وجود دارد كه « اخبار » در اينجا به معناى خبرهايى باشد كه مردم از وضع خود يا از تعهّدات خويش مىدهند ، مثلًا منافقان با پيامبر صلى الله عليه و آله عهد كرده بودند كه پشت به ميدان نبرد نكنند در حالى كه عهد و پيمان خود را شكستند ( وَلَقَدْ كَانُوا عَاهَدُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ لَايُوَلُّونَ الْأَدْبَارَ « 1 » ) .
و نيز « بعضى از آنها از پيامبر صلى الله عليه و آله اجازهء بازگشت از ميدان جهاد مىطلبيدند و مىگفتند :
خانههاى ما بدون حفاظ است در صورتى كه بدون حفاظ نبود ؛ هدفشان اين بود كه فرار كنند ( وَيَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِّنْهُمُ النَّبِىَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَمَا هِىَ بِعَوْرَةٍ إِنْ يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَاراً ) » .
هامش
( 1 ) . سورهء احزاب ، آيهء 15 .