از امام باقر عليه السلام است در بحث توحيد كه حضرت در ضمن حديث مىفرمايد : « لعل النمل الصغار يتوهّم أن للَّهتعالى زبانيين » . زبانى ، شاخك مورچه را مىگويند ؛ ولى اين كلمه تحريف شده است به زبانيتين « 1 » ( و زبانيه به فرشتگان عذاب مىگويند ) .
احاديث مصحّف
ميرداماد مىفرمايد كه تصحيف بر دو قسم است :
1 ) محسوس لفظى ؛
2 ) معقول معنوى .
محسوس لفظى نيز به دو قسم :
1 ) از طريق تصحيف بصرى ؛
2 ) از طريق تصحيف سمعى .
وى سپس تصحيفات متعددى را در اين زمينه ذكر مىكند . نخست ، تصحيفاتى را كه از طريق بصر در اسناد و بعد در متن صورت پذيرفته ياد مىكند و بعد به تصحيفاتى مىپردازد كه از ناحيه سمع در اسناد و متن ، اتفاق افتاده است .
بعد از بيان تصحيفات محسوس لفظى به بحث از معقول معنوى مىپردازد و مىفرمايد كه منظور ، آن تصحيفاتى است كه در معنا تحقق پيدا كرده است ؛ يعنى لفظ حديث را به همان نحو كه وارد شده ، ذكر مىكنند ؛ ولى معنايى كه بيان مىشود ، مطابق منظور گوينده نيست . وى در جمله احاديثى كه دچار تحريف معنوى شدهاند ، حديث منزلت را ذكر مىكند . بعد به تصحيفاتى كه در عصر خود ميرداماد اتفاق افتاده ، چه در لفظ و چه در معنا مىپردازد ؛ از جمله اين تصحيفات آن است كه در زيارت عاشورا اتفاق افتاده است كه كلمه « تايعت » در جمله « اللّهمّ العن العصابة الّتى جاهدت الحسين عليه السلام و شايعت و بايعت و تايعت على قتله » را به « تابعت » تبديل كردهاند . « 2 »
هامش
( 1 ) . كه اين تحريف ، همچنان در روايت « بحار » هست ( چاپ بيروت ، ج 69 ، ص 293 ) .
( 2 ) . اكنون نيز در مفاتيح الجنان كلمهء « تابعت » وجود دارد و همچنين ، در زيارت عاشوراهايى كه در اختيار مردماست .