شهرت علمى محقق اردبيلى سبب شد كه شيخ حسن صاحب معالم و سيد محمد بن سيد على صاحب مدارك از جبل عامل به عراق كوچ كنند و حدود دو سال در حوزه علميه نجف از محضر او فيض برند . به گفته مؤلف اعيان الشيعه چون صاحب معالم و صاحب مدارك وارد عراق شدند از محقق اردبيلى درخواست كردند كه جلسه درس خصوصى براى آن دو برگزار كند و فقط نظر خود را باز گويد و اگر نظر مخالفى درباره مسألهاى باشد آن دو به او پاسخ دهند .
صاحب معالم و صاحب مدارك بسيارى از مباحث را بدون آنكه درباره مسألهاى مباحثه كنند ، خواندند « 1 » مقدس اردبيلى كه از مرتبه علمى آن دو آگاهى داشت در برابر انتقاد ساير طلاب از آنها دفاع مىكرد . « 2 » ساير شاگردان محقق اردبيلى عبارتند از : مولى عبد الله شوشترى ، سيد فضل الله بن امير سيد محمد استرآبادى ، سيد فيض الله بن عبد القاهر تفرشى ، امير علام . « 3 »
در مورد زهد و ورع مقدس اردبيلى داستانهايى نقل كردهاند كه برخى از آنان به دور از حقيقت است . او معاصر شيخ بهايى و ميان آن دو مكاتباتى بود . « 4 » داستان شفاعت مقدس اردبيلى از كسى كه مرتكب خلافى شده بود و نامهاى كه به شاه عباس نوشت و همچنين نامهاى كه مقدس اردبيلى به شاه طهماسب نوشته در منابع ذكر شده است . « 5 » مقام و مرتبه علمى مقدس اردبيلى به حدى بود كه هنگامى كه شاه عباس قصد داشت او را براى پيش نمازى مسجد امام ( مسجد شاه ) به اصفهان دعوت كند ، شيخ بهايى را به نجف
هامش
( 1 ) . همان مرجع ، ج 3 ، ص 82 .
( 2 ) . همان مرجع ، ج 3 ، ص 82 . در كتاب تاريخ اردبيل و دانشمندان ج 1 ، ص 60 - 61 نام دوازده نفر از شاگردان محقق اردبيلى ذكر شده است .
( 3 ) . امين ، سيد محسن ، اعيان الشيعه ، ج 3 ، ص 81 .
( 4 ) . همان مرجع ، ج 3 ، ص 81 . تنكابنى ، ميرزا محمد ، قصص العلما ، ص 343 .
( 5 ) . تنكابنى ، ميرزا محمد ، قصص العلما ، ص 235 .