بعد از سقوط فاطميان در نيمه دوم سده ششم هجرى ايوبىها كه بر مصر و شام فرمانروايى يافتند با فرهنگ شيعى به مقابله پرداختند . در اوايل سده دهم هجرى كه عثمانيها بر مصر و شام غلبه يافتند بسيارى از شهرها و قلعهها را ويران كردند و بزرگان شيعه را قلع و قمع كردند . « 1 » ولى نتوانستند مذهب تشيع را در جبل عامل از بين ببرند . زمامداران صفوى كه درصدد نشر مذهب تشيع بودند فقهاى جبل عامل را به ايران دعوت كردند . همچنانكه على بن مؤيد سربدارى امير خراسان از فقهاى جبل عامل كمك معنوى خواسته بود « 2 » ، شاه طهماسب اول نيز از فقهاى جبل عامل كمك خواست . برخى از آنان چون شيخ حسين بن عبد الصمد حارثى ( متوفى 984 هجرى ) پدر شيخ بهايى ، زين الدين عاملى معروف به شهيد ثانى ( متوفى 966 هجرى ) خاندان حلى و برادران كركى كه معروفترين آنان محقق ثانى است به ايران آمدند . علماى جبل عامل در ايران سياست مذهبى صفويه را دگرگون ساختند . محقق ثانى علماى مخالف خود مانند مير نعمت الله حلى را از صحنه سياسى خارج كرد و مقام معنوى و سياسى او به حدى رسيد كه همه امور مملكت را در دست داشت و شاه طهماسب خود را معاون كركى اعلام كرد . « 3 » پس از كركى حسين بن عبد الصمد حارثى منصب شيخ الاسلامى يافت .
مهاجرت فقهاى جبل عامل به ايران همچنان ادامه داشت و به تعبير مؤلف كتاب تشيع و تصوف « موج فقيهان جبل عاملى به سوى ايران سرازير شد كه يادآور سرازير شدن فقيهان حلى است به بغداد پس از فتح مغول » « 4 » .
شيخ حر عاملى از استادان خود روايت كرده است كه در كنار جنازهاى در يكى از دهات جبل عامل در عصر شهيد ثانى يا زمانى نزديك به آن هفتاد مجتهد
هامش
( 1 ) . مظفر ، محمد حسين ، تاريخ شيعه ، ص 249 .
( 2 ) . شيبى ، دكتر مصطفى كامل ، تشيع و تصوف ، ص 392 - 393 .
( 3 ) . ميراحمدى ، دكتر مريم ، دين و مذهب در عصر صفوى ، ص 54 - 55 .
( 4 ) . شيبى ، دكتر مصطفى كامل ، تشيع و تصوف ، ص 394 .