تنها بنا بر ظواهر ولايت نيست كه خدا به حساب آن رسيدگى مىكند ، بلكه نيز بنا بر روح وابستگى نيز هست ، يعنى به آنچه در قلب از ارتباط صادقانه مىگذرد .
/ 542
جهاد ، چهرهء آشكار توحيد
[ 29 ] مبارزهء بر ضد طاغيان و طاغوتان كه صورت حادّ توحيد و اخلاص در بندگى خدا است ، به يك خودآگاهى دينى زنده نيازمند است . و اين و جدان دينى از احساس دايمى به اين كه خداوند پيوسته مراقب آدمى است و بر همهء اعمال او آگاه است ، به وجود مىآيد . به همين سبب خدا چنين به ما يادآورى مىكند :
«
قُلْ إِنْ تُخْفُوا ما فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ
- بگو : اگر آنچه را در سينه داريد پنهان كنيد يا آن را آشكار سازيد ، خدا آن را مىداند . » عمل صالح و فاسد نيست مگر بنا بر جايى كه در آن قرار داده مىشود و هدفى كه صاحب آن از انجام دادن آن در نظر داشته است .
نماز گاهى براى ريا گزارده مىشود و گاه براى خدا ، اين هر دو نماز از لحاظ يكسان و شبيه يكديگر است ، ولى واقع آنها به اندازهء از زمين تا آسمان فاصله دارد .
از اين جا تعليمات آسمانى براى پاكيزه كردن نفس و پاك كردن روح از نيت فاسد و داشتن هدف ناپسند است .
خدا از نهانهاى نفس بشرى آگاه است و مردمان را براى آن هدفها كه اعمال خود را براى تحقق آن انجام مىدهند در معرض حسابرسى قرار مىدهد .
«
وَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
- و آنچه را كه در آسمانها و زمين است مىداند . » بنا بر اين علم و قدرت خدا بر انحرافات نفسانى آدمى و انحرافات مادى وابستهء به آنها احاطهء كامل دارد ، و به علم خود حساب خطاها را نگاه مىدارد و جزاى آنها را مىدهد .
«
وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
- و خدا بر هر چيز توانا است . »