3 . حريم ملك ديگران نباشد ، مانند اطراف نهر و خاك ريز چاه و مرز مزارع .
4 . آنكه زمينى آزاد مانند مساجد مخروبه و اوقاف ، يا مال عموم مسلمين ، مانند خيابان و جادهها نباشد .
تبصره : تعمير و آباد نمودن ، يك مفهوم عرفى است . بنابراين همين كه عرف بگويد : « شخصى فلان زمين را آباد كرد » مالكيت تحقق مىپذيرد . و البته آباد كردن نيز به حسب مقاصد گوناگون مختلف است ، چنان كه در زراعت با شخم و شيار به عمل مىآيد ، و در ساختمان ، با كشيدن ديوار ثابت مىشود .
5 . معدنهايى كه ظاهرند و همه كس بدون حفر و استخراج مىتواند از آنها استفاده نمايد ، براى همه جايز است كه به اندازه حاجت از آنها برخوردار شوند ، و اگر استفاده از آنها نيازمند به حفّارى و استخراج و ساير فعاليتهاى فنى باشد - مانند معدن طلا و مس و غيره آنها - كسى كه رنج برده به استخراج قيام نمايد ، مالك آن خواهد بود .
6 . نهرهاى بزرگ ميان مسلمانان مشترك است و همچنين رودخانه و آب و برف و باران كه از كوهستانها سرازير مىشود و هر كه نزديكتر و جلوتر است در استفاده از آنها بر ديگران مقدم است .
تعاليم اسلام ( فارسى ) — صفحة 286
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢٨٦