نقد : 1 - در اين صورت براى هر انسان يك پيكر هست مشهود كه با آن زندگى مىكند و يك پيكر هست براى خواب و خواب ديدن . و يك پيكر سوم براى عالم برزخ . اين بعيد تر از هر بعيد نيست ؟
خود مرحوم مجلسى از امام كاظم ( ع ) حديث آورده است كه هنگام خواب ، روح انسانى از بدن خارج مىشود اما روح حيوانى همچنان در بدن مى ماند « 1 » ، پيكر كت و شلوار نيست كه روح آن را در بياورد و ديگرى را بپوشد . و امام كاظم ( ع ) مى فرمايد روح انسان در خواب خارج مىشود و نمى گويد وارد پيكر مثالى مىشود . زيرا خودش قالب مثالى دارد و هرگز بدون قالب نبوده به شرحى كه گذشت .
و بر اين ادعاى مرحوم مجلسى نيز هيچ دليلى وجود ندارد و محض ادّعا است ليكن ادعاى احتمالى كه مى گويد : بعيد نيست . يعنى نظر قطعى او نمى باشد .
ترجمه سخن علامه طباطبائى ( ره ) : دليل عمده ، در نفى تناسخ ، « لزوم رجوع الشيئ بعد الفعليّة الى القوّه » است ، و اين از ممتنعات است به طور بديهى . ليكن اين « ممتنع بودن رجوع شيئ از فعليت به قوّه » ، دربار بدن عنصرى ، جارى است نه بدن مثالى . بدن مثالى كه از شؤن نفس و از مراتب نفس و از لوازم نفس است .
بررسى : علامه طباطبائى در اين جا نظر احتمالى علامه مجلسى را تأييد مىكند و آن را با دليل عقلى نيز مجهّز مىكند . اما :
1 - اشكال مبنائى اين فرمايش علامه طباطبائى ، در مبحث پيش ( شماره 81 ) بيان شد .
2 - براى روح بيش از چهار شأن ، شأن ديگرى وجود ندارد :
يك : شأنِ پيش از آفرينش ابدان .
دو : شأنِ حضور در ابدان تا زمان مرگ .
هامش
( 1 ) - بحار ، ج 58 ص 43 ح 19 .