ترجم حديث : امام صادق ( ع ) فرمود : كسى كه گمان كند خداوند به ناهنجارى ها ( گناهان ) امر كرده است ، پس بتحقيق بر خداوند دروغ بسته است . و هر كس كه گمان كند خير و شرّ در دست خود اوست ، پس بتحقيق بر خداوند دروغ بسته است .
ترجم سخن علامه طباطبائى ( ره ) : خير ، موجود است و مخلوق است بدون شك . و امّا شرّ ، به طور بالاصاله نه موجود است و نه مخلوق . و غير از اين نيست كه شرّ محقق مىشود بالعرض و با مقايس چيزى بر چيز ديگر ؛ كه نحوى از مقايسه است .
و دليل بر اين ( كه شرّ بالاصاله موجود و مخلوق نيست ) گفت خداوند متعال است كه مى فرمايد :
« اللَّهُ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ
« 1 »
» *
. و نيز مى فرمايد :
« الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ
« 2 »
»
. كه ( در آيه اول ) هم مخلوقات را مخلوق خودش شمرده است . سپس ( در آيه دوم ) هم مخلوقاتش را حَسَن ( زيبا و نيكو ) شمرده كه نكوهيده نيستند .
و نيز فرموده است :
« وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ
« 3 »
»
. پس برخى از اشياء مانند بلاها و بيمارى ها را سيئات شمرده و آن ها را « نكوهيده ها » ناميده است . در حالى كه آن ها از حيث وجودشان و خلقت شان ، حسنه هستند .
پس بدى و نكوهيدگى شان ، نيست مگر از جمل عَرَض و مقايسه .
بنابراين ، اشياء اعم از خيرها و شرّها از حيث وجودشان و خلق شان به خداوند متعال مستند هستند . همانطور كه در حديث محاسن شماره 21 ذكر شده است ، و چنين است اگر استناد به خدا اعم از بالذات و بالعرض باشد .
هامش
( 1 ) - آيه 16 ، سوره رعد . - و آيه 62 ، سوره زمر .
( 2 ) - آيه 7 ، سوره سجده .
( 3 ) - آيه 79 ، سوره نساء .