زمان - تغيير / زمان - زمان .
پس : چون روح يك موجود تغيير پذير است ، پس يك موجود زمانمند است .
نتيجه : روح مجرد از زمان نيست .
روح متغير است . و هر تغيير در جائى و مكانى رخ مىدهد . زيرا :
تغيير - مكان / تغيير - تغيير .
روح موجود محدود است . زيرا هيچ چيزى غير از خدا محدود نيست .
حدّ / بُعد .
حد - بُعد / حدّ - حدّ .
و : حدّ / مكان .
زيرا : مكان - حدّ / مكان - مكان .
و همچنين : مكان - حدّ / حدّ - حدّ .
نتيجه : روح يك موجود مكانمند است و مجرد از مكان نيست .
و همين طور است فرشته ، عقل و نفس ( كه هنوز هم معلوم نيست ارسطوئيان به چه چيز ، نفس مى گويند ) .
كافى است در فرمول هاى بالا كلمه روح را برداريد و به جايش فرشته يا ملك بگذاريد . و همچنين عقل و نفس .
در جهان مخلوقات هيچ چيزى مجرّد از زمان و مكان نيست .
اكنون ببينيم مجرّدات ارسطوئيان از چه چيز ديگرى مجرد هستند ؟ از هيچ چيز . چون مكان و زمان يعنى عين ماده . زيرا :
ماده - مكان / ماده - ماده .
و برعكس : مكان - ماده / مكان - مكان .
و : ماده - زمان / ماده - ماده .
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى ) — صفحة 47
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٧