الهى است - كه پس از خروج از بطون هفتگانه به مرحله لفظى و كلامى تجسّم گرديده - خود شاهدى گويا بر استوارى انديشهء عقلى است ، چه خود اين كتاب با بهره از اصول مسلّم عقلانى درصدد ارائهء شيوههاى برهانى در امور گوناگون برآمده است ؛ كه از اين قبيل مىباشد :
1 - بيان احديت و واحديت خداوند از طريق ثبوتى كه در سراسر سورهء توحيد به چشم مىخورد ، تحليل مرتبهء احديت در اين سورهء گوياى قاعدهء « صرف الوجود لا شىء و لا يتكرّر » مىباشد كه با نگرش به حقيقت وجود در سراسر موجودات ، بيانگر اثبات واجب و ثبوت توحيد است . « 1 »
2 - برهان صدّيقين از طريق تحليل ثبوتى آن :
شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ
« 2 » .
3 - اثبات واجب از طريق برهان امكان :
أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخالِقُونَ
« 3 » .
4 - اثبات توحيد از طريق تدبير خلق و برهان خلف :
. . . إِذاً لَذَهَبَ كُلُّ إِلهٍ بِما خَلَقَ وَ لَعَلا بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ
« 4 » .
5 - اثبات توحيد از طريق برهان تمانع :
لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا
« 5 » .
6 - اثبات معاد از طريق غايت در افعال :
أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ أَنَّكُمْ
هامش
( 1 ) . جهت تفصيل اين استدلال بنگريد : اسرار الآيات / 33
( 2 ) . آل عمران / 18
( 3 ) . طور / 35
( 4 ) . مؤمنون / 91
( 5 ) . انبياء / 22