( اسراء ، 70 ) ، تفضيل فرموده و مزيّت داد .
خرد جانور به ز مردم نديد * كه مردم تواند به يزدان رسيد
سپهرى است نو پر ستاره به پاى * جهانى است كوچك رونده ز جاى
درخشنده شمعى است از جان پاك * فتاده در اين ژرف تارى مغاك
تن او را به كردار جامه است راست * گرش بفكند ور بپوشد رواست
جهان بيند و ديدنش روى نيست * كشد كوه و همسنگ يك موى نيست
و از اين حقيقت عقول انبيا را كه طىّ جميع مراتب كمالات نموده ، بر شواهق حظاير قدس بر آمده ، به مرتبهء مشاهدهء وحدت صرف ، محقق گردانيده ، و ديدهء بصيرتشان را به كحل الجواهر عين اليقين جلا داده ، سليمانوار بر مسند تمكين متمكّن گشته ، نگين خاتم مرتبهء جامعهء جمع و تفريق در عين عقل نظرى نموده ، مشاهدهء ذات احدى در مجالى و مرائى مدركات عقليّه و حسّيّه به همراهى و مشايعت جنود مجنّدهء مدارك و قواى روحانى و جسمانى مىنمايند ، چه هر يك به منزلهء طيور سماويّه و وحوش ارضيّهاند ، و فى الحقيقه ، از سنخ ملائكهء عمّاله ، كه به مسجوديّت آدم عقل ، كه به خلافت
إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً
( بقره ، 30 ) ممكّن است ، مكلّف گشته ، آفريده شدهاند ، چنانچه به مؤدّاى :
سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ
( فصّلت ، 53 ) ، و به مقتضاى :
قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ
( عنكبوت ، 20 ) ، سير در اراضى حقايق و طبايع موجودات علويّه و سفليّه ، به موجب :
غُدُوُّها شَهْرٌ وَ رَواحُها شَهْرٌ
( سبأ ، 12 ) نموده ، هر محلّى را كه بخواهد ، محطّ رحل و منزل قصد ، مىنمايد .
و بعد از تقسيم درجات شعورى كمال و تخلّق به اخلاق جمالى و جلالى ، و بلوغ به اقصى مراتب استحقاق خلافت و رياست براى قواى متّصلهء ملكيّه و روحيّه و حسّيه ، و تسخير مملكت باطنى و مجاهده با مردهء جنود شياطين كافره و ظالمه و فاسقه ، منخرط در تحت رؤساى باطلهء باطنيّهء وهميّه و شهويّه و غضبيّه كه به جهاد اكبر موسوم است ، شروع در تقسيم مراتب ارشادى [ و ] تكميل و تنفيذ اوامر و نواهى تكليفى نمودند ، و به جهت تبليغ نفوس مستعدّهء ذكيّهء زكيّه به مراتب عقول فعّالهء علّامه به حسب فضيلت رياضات علمى ، يا به درجات منفعليّهء عمّالهء جنانيّه ، به حسب صلاح اعمال بدنى كه به وحى الهى و الهام ربّانى