مانع چهارم حجاب و سدّ است ،
وَ جَعَلْنا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَ مِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا
( يس ، 9 ) . و آن مثل اعتقادات مقلّدان و متعصّبان مذاهب كه در اوّل حال ايشان را حاصل شده و حايل گشته مر آئينهء دل را ، از آنكه صورت حق در وى ظاهر شود و نور يقين در آنجا پرتو افكند . اكثر مردمان هر آنچه از پدر يا استاد در ابتداى امر شنيدند بدان گرويدند ، در دل ايشان رسوخ پيدا كرده و به مثابهء سدّى در راه سلوك ايشان شده كه از آن بدر شدن ميسّر نيست ،
وَ لَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ بِكُلِّ آيَةٍ ما تَبِعُوا قِبْلَتَكَ
( بقره ، 145 ) . و هر يك از آن اعتقادات به جاى غلّى شده در گردن نفس ايشان كه نمىگذارد سر از جاى بجنبانند .
جَعَلْنا فِي أَعْناقِهِمْ أَغْلالًا فَهِيَ إِلَى الْأَذْقانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ
( يس ، 8 ) .
هر كه را تقليد دامنگير شد * بر دل او چون غل و زنجير شد
اين مشايخ كه عصاى ره شوند * گاه سدّ راه هر گمره شوند
تا تو از تقليد آبا نگذرى * كافرم گر هرگز از دين برخورى
مانع پنجم جهل است بدان جهتى كه مطلوب در آنجاست ، زيرا كه آنچه مطلوب حقيقى است حاصل نمىشود در آئينهء ضمير إلّا بعد از آنكه صورتى چند كه مناسب مطلوب اصلى باشد در وى درآيد . مثلا اگر كسى خواهد كه آنچه در فقاى وى است ببيند و در مرآت باصره صورتش درآيد ، محتاج مىشود به دو آئينهء ديگر ، همچنين هر طالب علمى را ممكن نيست كه راه بدان مطلوبى كه او را حاصل نيست ببرد به واسطهء ملاحظهء نمودن معلومى چند مناسب كه او را حاصل است ، و ترتيب نمودن بر وجهى كه مؤدّى بدان مطلوب گردد ، بلكه حصول هر علمى از علوم نظرى محتاج به دو علم ديگر لااقل مىباشد .
و اين معنى محتاج اندك شرحى است ، و آن چنان است كه نفس هر يك به منزلهء آئينهء كروى است كه از جميع جوانب محاذى است با صورتهايى كه در لوح محفوظ واقع است . و در اين آئينه پيش از آنكه به رياضت وجوه و جوانبش زدوده گردد چيزهاى نزديك ، مثل محسوسات و بديهيّات و قضاياى عامّه ، چون الكلّ اعظم من الجزء ، و النّقيضان لا يجتمعان ، و نظاير اين معانى ، در وى بىفكر و رياضت ، حاصل مىشود از براى همه كس .
و امّا چيزهاى دور كه آن را نظريّات گويند موقوف است به آئينههاى چند ديگر كه زدوده شده باشد و در وى مطلوبى چند روى نموده . و هر چند آن نظريّات از اين نشأهء بشرى دور تر