تمهيد اول [ تفسير و تبيين معنى خلافت ]
بدانكه معنى حديث « كنت كنزا مخفيّا فاحبت ان اعرف فخلقت الخلق كى اعرف » « 1 » كه فرموده خداوند سبحانه است در جواب حضرت موسى على نبيّنا و عليه السّلام كه سؤال نمود كه چرا خلق فرمودى اين خلق را ، اين گنج مخفى همان وحدت و صمديت خداوند و اثر آنكه عدل مىباشد كه بر فرض عدم خلق فرمودن او خلق را ، آن را مخفى نموده و وحدت كه معنى آن صمديت ، غنا و تماميت فوق التمام است ؛ آن را كنز فرموده و ظهور آن را معروفيت فرمودهاند . و ظهور بالنسبه به خفاء ، طبقه كمال و تماميت است و كمال و جمال را به محبوبيت ادا فرمودهاند .
و حديث « ان اللّه جميل و يحب الجمال » « 2 » بيان اين معنى را مىكند و آخر مرتبه ظهور اسفل السافلين عالم تراب و صلصال است و از اينجا است كه فرمود
إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ صَلْصالٍ
« 3 » و فرمود كه
خَلَقَهُ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ
« 4 » .
خواست تا جلوه دهد صورت خود را به معشوق * خيمه در معركهء آب و گِل آدم زد
صورت او همان صفت وحدت و صمدانيت است و ظهور وحدت و اظهار آن صفت ، ايجاد كردن خلق و الوهيت است و الوهيت ظهور و تماميت نمىيابد مگر به ربوبيت كه معنى آن تربيت دادن به تدريج است و هر مخلوقى را تا اينكه به سر حد
هامش
( 1 ) . بحار ، ج 84 : 199
( 2 ) . بحار ، ج 73 : 192
( 3 ) . حج : 28
( 4 ) . آل عمران : 52