فصل دوم در صفت انواع ياقوت
بدان كه شريفتر و عزيزتر و نفيستر جملهء جواهر ياقوت است از روى طبيعت و متانت صورت و فايدهء خاصيت و بقاى جسميت و زيادتى قيمت . بارى تعالى مىفرمايد تشبيه حوران بهشت كانهن الياقوت و المرجان و چه دليل باشد زيادت ازين كى بارى سبحانه و تعالى تشبيه به ياقوت مىكند و از احاديث نبوى . . . و اين دليل واضح [ است ] بر شرف و عزت ياقوت . پس به حكم اين مقدمات ابتدا به اشرف جواهر اولىتر و آن ياقوت است .
و علت آنك ياقوت با آتش مقاومت مىتواند كرد و اجزاى او را متفتت نتواند آن است كى رطوبت او با يبوست او اخلاطى كامل يافته است و ثباتى تمام پذيرفته . . . .
باب اول در صفت ياقوت و انواع آن از الوان مختلف
بدان كه شريفتر و عزيزتر و نفيسترين جواهر ياقوت است از روى طبيعت و متانت صورت و فايدهء خاصيت و بقاى جسميت و زيادتى قيمت ، و بارى تعالى به چند مواضع در محكم تنزيل صفت ياقوت كرده است و اين دليل واضح است بر شرف و عزت ياقوت ، پس به حكم اين مقدمات ابتدا به اشرف جواهر اولى و آن ياقوت است .
و علت آنك ياقوت با آتش مقاومت تواند كرد و اجزاى آن حرارت آتش مفتت نتواند كرد آن است كى رطوبت او با يبوست او اختلاطى كامل يافته است و ثباتى تمام پذيرفته . . .
فصل در معرفت انواع به ورق و خواص او
بوره انواع است : يكى نوع را بورهء سفيد خوانند و لون او مثل گچ كوفته باشد و آن را بر زر و نقره افكنند تا زود گداخته شود و متلاشى نگردد و طبيعت او را نرم كند .
و نوعى ديگرست كى آن را بورهء زروندى گويند . زرگران لحام زر بدان كنند چه اجرام را سيال گرداند .
و ديگر انواع را بورهء تنكار خوانند آهن را بدان لحام كنند .
و نوعى ديگرست كى آن را بورهء نان خوانند . . .
فصل در صفت حجر بوره و خواص آن
بوره انواع است : يك نوع را بورهء سفيد گويند و لون آن مثل گج كوفته باشد كه به وقت گداختن زر بر زر افكنند و بر نقره و غير آن تا زودتر گداخته شود و متلاشى نگردد و طبيعت آن را نرم گرداند .
و نوعى ديگر بورهء رنروندى گويند منسوب به دهى از حدود نيشابور و زرگران چون زر را لحام خواهند كرد اين نوع بوره را با لحام بياميزند دو مانده را ، اول آنك درو لزوجت است تا گاورسه و خردههاى زر و نقره كه به يكديگر الصاق خواهند كرد به حكم لزوجت و آميزش الصاق پذيرد و ديگر آنك اجرام را سيال گرداند .
و نوع ديگر را بورهء تنكار خوانند . . .