( چاپ قاهره 1275 ، بولاق 1294 ، قاهره 1302 ) ، الاشارات فى علم العبرات تأليف ابن ساهين ( متوفى 873 ) ، القادرى فى التّعبير تأليف ابو سعيد نصر بن يعقوب الدينورى در 397 براى خليفه القادر باللّه ، دستور فى الرّؤيا اثر ابو اسحق كرمانى كه مؤلّف آن در عهد مهدى مىزيست ، علة النّوم و الرّؤيا اثر يعقوب بن اسحاق كندى كه به لاتينى ترجمه شده ، تعبير الرّؤيا اثر ابن قتيبهء دينورى ، البشارة و النّظارة فى تعبير الرّؤيا اثر ابو سعيد بن عبد الملك بن عثمان خركوشى واعظ متوفى در 407 ، تعبير الرّؤيا و المنظومة فى التعبير هر دو تأليف ابو طاهر يحيى المقدّسى متوفى در 674 ، الاشارة الى علم العبارة تأليف ابو عبد اللّه محمّد بن احمد بن عمر السّلمى كه حدود 800 مىزيست « 1 » .
اين همه كتاب به خوبى حكايت از اهميّت اين علم نزد مسلمانان دارد . بسيارى ازين كتب براى اميران و پادشاهان نوشته شده است ، چون تعبيرى كه ابو سهل مسيحى براى مأمون بن محمّد خوارزمشاه نوشت يا كامل التّعبير كه حبيش آن را بنام عز الدّين ابو الفتح قزل ارسلان از سلجوقيان اناطولى بپرداخت و جزانيها .
نيز معلوم مىشود كه چه مقدار كتاب درين علم در ميان اقوام مسلمان رواج داشت و اين فنّ به چه پايه از اعتبار بود ، و طبعا بدان مىارزد كه يكى از متنهاى قديمى خوابگزارى به فارسى در دسترس محققان قرار گيرد .
* * *
هامش
( 1 ) - براى تفصيل اين مطلب نگاه كنيد بهtation؟Les songes et leur interpre selon Islamبقلم توفيق فهد در كتابtation؟Les songs et leur interpre( چاپ پاريس ، 1959 ) كه جلد دوم از دورهء كتابهائى است كه تحت عنوانSources Orientalesانتشار يافته است ( ص 127 - 158 ) . نيز درهمين كتاب دو مقالهء قابل ذكر و مورد استفاده در باب تعبير خواب و مربوط به ايران هست : يكى بقلم دكتر محمد مكرى تحت عنوانLes songes tation chez les Ahl - e - Haqq du Kurdistan iranien؟et leur interpre( ص 191 - 205 ) و ديگرى بقلمEva Meyerovitchتحت عنوانLes songs et leur tation ehez les Persans؟interpre( ص 175 - 188 ) .