ففيه القرعه »
( از عوائد الايام ص 223 )
قاعِدَهء لا ضَرَر
- ( اصطلاح فقهى ) مستند اين قاعده روايت « و لا ضرار » و آيات
وَ لا تُمْسِكُوهُنَّ ضِراراً لِتَعْتَدُوا
و
لا تُضآرُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ
و
لا تُضَارَّ والِدَةٌ بِوَلَدِها
است كه ما حصل مفاد آن اين است كه هيچ كس در هيچ حال حق ندارد به ديگرى ضرر و زيان رساند ، نه در اموال و نه در امور معنوى و مادى ديگر و قانون و حكم ضررى در اسلام وضع نشده است و هر يك از احكام را منافعى است و مانند زكات و خمس و حج را نيز منافع مهم اجتماعى است و باستناد همين قاعده خيار در معاملات غبنى و بيع معيوب و جز آنها ثابت است ( از رسائل ص 325 - 326 قواعد ص 8 - كفايه ج 2 ص 265 )
قاعِدَهء لُطْف
- ( اصطلاح كلامى ) اين قاعده كلامى است و بدان اثبات نبوت عامه كنند ما حصل آنكه بر خدا لازم است كه بندگان را هدايت كند و راه سعادت را به آنها بنماياند و انزال كتب و ارسال رسل لطف است و باستناد همين لطف است كه بايد مسائل حلال و حرام و راه روشن زندگى را به بشر بنماياند ( از رسائل ص 28 ) رجوع بفرهنگ علوم عقلى شود .
قاعِدَهء مَيْسُور
- ( اصطلاح فقهى ) و مفاد اين قاعده اين است كه امورى كه براى بشر ميسور است نتواند ترك كند باستناد آنكه برخى آنها ميسور نيست و گفتهاند « الميسور لا يسقط بالمعسور - ما لا يدرك كله لا يترك كله و اذا امرتكم بشىء فاتوا منه ما استطعتم »
قاعِدَهء نَفى ضَرَر
- ( اصطلاح فقهى ) و همان قاعدهء لا ضرر است و بجز روايت
« لا ضرر و لا ضرار »
روايات ديگرى است مانند
« من اضر بشىء من طريق المسلمين فهو له ضامن »
و
« ان الجار كالنفس غير مضار و لا آثم »
رجوع به قاعدهء لا ضرر شود .
قاعِدَهء نَفىِ عُسْر و حَرَج
- ( اصطلاح فقهى ) و مستند اين قاعده آياتى است مانند
لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها ،
و
رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنا
- و
ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ
-
يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ
-
وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ
كه مفيد احكام ثانويهاند و اخبار و روايات ديگر كه گويد اعمال عسرى كه مستلزم تحمل مشقت غير عادى است منفى است در شرع .
( از رسائل ص 118 - 109 - عوائد الايام ص 57 )
قاعِدَهء نور و ظُلمت
- ( اصطلاح فلسفى ) طريقهء حكمت اشراق مبتنى بر قاعدهء نور و ظلمت است . كه گويند موجودات يا نور محض و يا ظلمت محض و يا نورانى و يا ظلمانىاند و بالاخره در مقابل مجردات و ماديات نور و ظلمت گويند ( اسفار ج 3 ص 4 ، 3 ) .
قاعِدَهء الواحِد
- ( اصطلاح فلسفى ) قاعده الواحد لا يصدر عنه الا الواحد عبارت از قاعدهءايست كه بدان ثابت كنند كه از موجود واحد غير از واحد نتواند صادر شود رجوع به اول ما خلق و اول ما صدر