و نعوت جلال بر سبيل تعظيم و تجليل است و آن يا از مرتبت جمع و يا از مرتبت فرق است بر فرق و يا از مرتبت جمع است بر فرق .
رجوع به فرهنگ مصطلحات عرفا تأليف نگارنده شود .
حَمل
- ( اصطلاح منطقى ) حمل در لغت يعنى بار برداشتن و در اصطلاح نسبت امرى است بامرى ديگر بايجاب يا بسلب چنان كه گويند دانش پسنديده است كه دانش موضوع و پسنديده محمول و كلمهء « است » رابط ميان موضوع و محمول است و آن بر سه نوع است .
الف - حمل لغوى كه عبارت از حكم بثبوت چيزى است براى چيزى ديگر و يا سلب آن حكم از آن .
ب - حمل اشتقاقى كه عبارت از حمل بواسطهء كلمهء « فى » و « ذو » و « له » مىباشد .
ج - حمل مواطات كه عبارت از حمل چيزى است بر چيزى ديگر كه اتحاد در موضوع و مصداق و اختلاف در مفهوم داشته باشند و بالجمله حمل چيزى بر چيزى ديگر و اتحاد مياناند و بر دو نوع است يكى حمل شايع صناعى كه حمل متعارف هم مينامند و عبارت از مجرد اتحاد ميان موضوع و محمول است وجودا كه بازگشت آن بدين است كه موضوع از افراد محمول است چه آنكه حكم در آن بر نفس مفهوم موضوع شده باشد چنان كه در قضاياى طبيعية و يا افراد چنان كه در قضاياى متعارفه از محصورات و غيره و چه آنكه محكوم به ذاتى محكوم عليه باشد مانند « انسان حيوان است يا ناطق است » كه حمل بالذات و ذاتى است و يا عرضى باشد مانند « انسان ضاحك است يا ماشى است » كه عرضى نامند .
دوم آنكه مراد از حمل بيان اين معنى است كه موضوع بعينه نفس ماهيت محمول و مفهوم آنست و ناچار نحوهء از مغايرت ميان آن دو هست تا دوئيت درست باشد اين نوع حمل را حمل اولى ذاتى گويند مانند « انسان انسان است » .
( از دستور ج 2 ص 57 - اسفار ج 3 ص 149 - ج 1 ص 72 ، 84 )
حَمَل
- ( بفتح حاء و ميم اصطلاح نجومى ) داراى جثهء بود مجوف و ميان بزرگ براق و درخشنده و سخت .
( از رساله 11 ناموسيات ص 373 ) و از ستارگان آنست : ناطح نطح ، اشراط . بطين ( بضم با و فتح طاء ) .
حَملِ اشتقاقى
- ( اصطلاح منطقى ) حمل اشتقاقى عبارت از حمل بواسطه كلمهء « فى » يا « ذو » يا « له » مىباشد و ممكن است بدون اين كلمات خمل اشتقاقى محقق شود مانند « كل شىء اما ابيض اولا ابيض » .
( از اسفار ج 3 ص 149 - اساس الاقتباس ص 18 - دستور ج 2 ص 57 )
حَملِ بَر صِحَّت
- ( اصطلاح فقهى و اخلاقى ) يكى از اصول اخلاقى اسلام است كه انسان كارهاى برادر دينى خود را حمل بر صحت كند و رواياتى هست از جمله
« ضع امر اخيك على احسنه حتى يأتيك ما يقلبك منه »
( از عوائد الايام ص 74 )
حَملِ ذاتِىّ اوَّلى
- ( اصطلاح منطقى ) كه حمل « هو هو » است حملى است كه مفهوما و مصداقا متحد باشند و گاه حمل ذاتى مطلق را گويند در صورتى كه محمول ذاتى باشد مانند « انسان حيوان است » .
( از اسفار ج 3 ص 61 - شرح منظومه ص