يكى خط است ز اول تا به آخر * برو خلق جهان گشته مسافر
عطار گويد :
اى دلم مست چشمهء نوشت * در حظم از خط سيه پوشت
همه سر سبزى خطت كه بلطف * سر برون زد ز چشمهء نوشت
حلقه در گوش حلقهء زلفت * حلقهء زلف بر بنا گوشت
خاقانى گويد :
خطى بر سوسن از عنبر كشيدى * سر خورشيد در چنبر كشيدى
همه خطهاى خوبان جهان را * به خط خود قلم بر سر كشيدى
كنار نسترن پر سبزه كردى * پر طوطى سوى شكر كشيدى
مگر فهرست نيكويى است آن خط * كه بىپرگار بر مسط كشيدى
بگرد خرمن ماه از خطر سبز * ز صد قوس و قزح خوشتر كشيدى
در رياض العارفين است كه : خط عبارت از ظهور تعلق ارواح باجسام است ( رياض العارفين ص 39 ) .
خَطِّ سَبز
- ( اصطلاح عرفانى ) خط سبز برزخ را گويند . رجوع شود به خط .
فروغى گويد :
شمهء از خط سبز تو بيان بايد كرد * گوشمالى به همه سبز خطان بايد داد
خَطِّ سياه
- ( اصطلاح عرفانى ) رجوع شود به خط .
خَطا
- ( اصطلاح فقهى ) و بمعنى گناه است و مقابل عمد آمده است و فعلى است كه بدون قصد و اراده از مكلف صادر شود و عبد بدان مؤاخذ نيست بموجب حديث رفع ( از كشاف ج 1 ص 241 ) رجوع به حديث رفع شود .
خِطاب
- ( اصطلاح اصولى و كلامى و عرفانى ) و عبارت از توجيه سخن است به طرف غير براى افهام او ، گاه آنچه بدان تخاطب واقع مىشود اراده شود و بالجمله در اصطلاح اصوليان توجيه امر است از ما فوق بمادون و اصل اين است كه خطاب متوجه شخص معين باشد و گاه از معين به غير معينى متوجه شود براى افاده عموميت نسبت به هر مخاطبى على سبيل بدليت مانند
« وَ لَوْ تَرى إِذِ الْمُجْرِمُونَ ناكِسُوا رُؤُسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ »
.
خطاب بر دو قسم بود يكى خطاب تكليفى كه متعلق بافعال مكلفين بود باقتضاء و تخيير و يا خطاب وضعى است و آن خطاب است به آنكه مثلا اين امر سبب فلان امر است چنان كه « دلوك » در
« أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ . . . »
سبب صلاة است و « طهارت » شرط صلاة است و حكمى كه بمعنى خطاب است عبارت از ايجاب و تحريم است و . . .
و حكمى كه بمعنى اثر خطاب است وجوب ، حرمت و جز آنست . ( از كشاف ج 1 ص 423 - مختصر المعانى ص 29 - تلويح ص 651 رجوع به اثر خطاب شود ) .
در اصول رشاد آمده است :
الفاظ مخصوصه بخطابات شفاهى مانند
يا أَيُّهَا النَّاسُ
-
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
شامل عموم موجودين در زمن خطاب و متولدين بعد از زمان خطاب مىباشد .
علما علم اصول دربارهء اينكه شمول خطابات مزبوره بر نسلهاى بعدى آيا بر حسب