سومين آنها ورود نفس از جهت سر خود بر مشاهدهء كه جالب و جاذب به عين توحيد است بطريق فنا از احكام و حجب و قيود طارى و ظلمات مادى بواسطهء تلبس به احكام مراتب و اين قسم متعلق به احسان است .
و اما در مقام شروع سير و طى مراحل سلوك و مدارج كمالات معنوى ، مقاماتى را طى كند كه سه قسمت كلى اساسى است و هر يك از آنها متضمن امور كليه است كه مقامات ناميده شده است لا قامة النفس فى كل منها ، زيرا كه نفس را سه وجه است يكى وجه او بقواى خود از جهت تدبير بر بدن و جلب منافع عاجل و آجل بر نحو احسن و نيكو ، برونق تربيت مطهره كه اين وجه را بدايات گويند از جهت بدايت و شروع در سير .
دوم وجه او بذات خود بواسطهء تعديل صفات است و تسكين حدت و ثبات او در شريعت و اين وجه باب دخول او است از ظاهر به باطن و ذهول او است از شريعت بطريقت كه قسم ابواب خوانده شده است ، و وجه سوم وجه او است به باطن خود يعنى روح و سر ربانى و استمداد از اسرار صمدانى و فيوضات ذات لا يزال از ازالهء حجب مادى كه اين وجه را معاملات نامند .
ملاك و اصول مقامات همين سه است و باقى متمماتند و ما هر يك از اين كلمات و اصطلاحات را در محل خود شرح دهيم .
بعيد نيست كه اين اصطلاح مأخوذ از اين آيه شريفه باشد :
فَفَتَحْنا أَبْوابَ السَّماءِ بِماءٍ مُنْهَمِرٍ وَ فَجَّرْنَا الْأَرْضَ عُيُوناً فَالْتَقَى الْماءُ عَلى أَمْرٍ قَدْ قُدِرَ وَ حَمَلْناهُ عَلى ذاتِ أَلْواحٍ وَ دُسُرٍ
بعضى از تركيبات عرفانى آن :
أَبواب تَفَضّل
- از جمله مكارم اخلاق است . رجوع باحسان شود .
أَبواب تَقَرّب
- رجوع به تقرب شود .
أَبواب طاعات
- رجوع بطاعات شود .
أَبواب مُكاشَفَت
- رجوع به مكاشفت شود .
أَبواب هِدايَت
- رجوع به هدايت شود .
أَبواب غُرَفات نُور
- يكى از اصطلاحات شيخ اشراق است كه قهرا از تركيبات مذكور در تحت عنوان ابواب است :
شهاب الدين سهروردى براى اهل سير و سلوك پانزده نور برشمرده است كه وارد بر دل سلاك طريق شوند و منبع آنها را ابواب غرفات نور ناميده است و اين پانزده نور است كه بر دلهاى صافى طالب حق وارد شده متدرجا آنها را بمقام كن مىرساند .
در حقيقت پانزده نور است كه از آنها تعبير به غرفههاى نور شده است .
و ابواب آنها هنگامى مفتوح گردد كه دلهاى مستعد و صافى آمادهء پذيراى آنها باشد و آن انوار عبارتند از :
1 - نورى كه بر اهل بدايت وارد شود ، بدرخشد و خوشايند بود .