و از اينروست كه قرآن كريم نيز بيش از ده مورد و به تعبيرات نزديك به هم به گردش و سفر دعوت نموده و نتيجهء اين سير و سياحت را همان پندآموزى و عبرت از سرگذشت اقوام مختلف مىداند
قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ
« 1 »
قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ
« 2 »
أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها أَوْ آذانٌ يَسْمَعُونَ بِها فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
« 3 »
و در اين آيات بخصوص آيهء اخير ، دو گروه مخاطب قرآن مىباشند ، يكى آنان كه مىتوانند از انديشه و نيروى خدادادى عقل استفاده كنند ، و ديگر كسانى كه ظاهربين و دلبستهء مشاهدات خود مىباشند ، و اين هردو را قرآن به سير و گردش مىخواند تا اوّلى در سايهء عقل و انديشه و دوّمى با بهرهگيرى از مشهودات و آنچه در طول سيروسفر مىبيند خط سعادت و توفيق خود را در زندگى دريافته و در آن راه گام بردارد و از قدم نهادن در مسيرى كه گذشتگان را به هلاكت و نابودى كشانيد برحذر باشد ، و اشتباه و خطاى پيشينيان را تكرار نكند .
و خلاصه به بيان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله : « سيروسفر بهترين وسيلهء تشخيص و سنجش يك امّت است » « 4 »
و در كلامى ديگر فرموده : « سافروا فانكم ان لم تغنموا مالا أفدتم عقلا » « 5 »
هامش
( 1 ) سورهء انعام ، آيهء 11 .
( 2 ) سورهء نمل ، آيهء 69 .
( 3 ) سورهء حج ، آيهء 46 .
( 4 ) مكارم الأخلاق : 240 .
( 5 ) مكارم الأخلاق : 240 .