شيخ صدوق در كتاب توحيد از حضرت امام رضا عليه السلام روايت نموده كه گفته : ابو حنيفه از پيش امام جعفر صادق عليه السلام بيرون آمد ، پس امام موسى عليه السلام را ديد ، به وى گفت : اى پسر معصيت از كيست ؟ فرمود : از سه حال بيرون نيست ، يا آنكه معصيت از خداست ، پس سزاوار نيست كه خداى كريم عذاب كند بنده را به سبب معصيتى كه آن را نكرده است ، و يا معصيت از خدا و بنده است [ چنين نيست ] پس سزاوار نيست كه شريك قوى ظلم كند بر شريك ضعيف ، يا معصيت از بنده است ، و در واقع از بنده است ، پس اگر عقاب كند بنده را پس به گناهش عقاب كرده خواهد بود ، و اگر عفو كند گناه او را پس به كرم وجود خود او را عفو كرده خواهد بود « 1 » . پس بر مذهب مولوى جبر بر دو قسم است : جبر ممدوح ، وجبر مذموم « 2 » .
صوفيه جميع افعال را از خدا مىدانند
سوم : مذاهب صوفيه نظر به وحدت وجود كه معتقد جميع متأخّران ايشان است جميع افعال را از خدا مىدانند ، وماسواى ذات خدا را عدم محض وخيال مىدانند ، چنان كه گفتهاند :
همه عالم خيال مىبينم * در خيال آن جمال مىبينم « 3 »
كل مافي الكون وهم أو خيال * أو عكوس في مرايا أو ظلال
هامش
( 1 ) توحيد شيخ صدوق 96 / 2
( 2 ) مثنوى 5 / 82
( 3 ) تحفه الاخيار 3563