بهشت ديده آمد روى ايشان * دماغ آسوده دارد بوى ايشان
شود مشكين نسيم صبحگاهى * گر آميزد به خاك كوى ايشان
چو حضرت گر سراب حيات است * به خود يك شربت آب از جوى ايشان
به گفتارى از ايشان خو شدم من * خوشا ايشان وگفتگوى ايشان
[ 84 ]
كلمة : فيها إشارة إلى أنّ أرذل أفراد الإنسان - بل المخلوقات كلّها صنما قريش عليهما لعائن اللَّه
از أنواع موجودات هر نوع كه شريفتر است ، تفاوت ميان افراد آن نوع بيشتر است .
كما نبّه عليه قوله صلى الله عليه وآله : ( خيار الناس خيار العلماء ، وشرار الناس شرار العلماء ) « 1 » .
پس انسان كه اشرف أنواع است ، بايد كه تفاوت ميان افراد أو بيشتر باشد از أنواع ديگر .
ولهذا ورد في بعضهم :
« أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ »
« 2 » ،
« وَيَقُولُ الْكافِرُ يا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً »
« 3 » ؛ بلكه چنانكه اشرف موجودات در سلسلهء عود از اين نوع است ، بايد كه اخسّ موجودات در اين سلسله نيز از اين نوع باشد ؛ چه هيچ موجودى در مظهريّت اسماى متقابله الهيّه اتمّ از انسان نيست .
پس همچنان كه اتمّ مظاهر اسم « هادي » اشرف وأكمل افراد انسان است ، اتمّ مظاهر اسم « مضلّ » اخسّ وأرذل افراد أو تواند بود ؛ چه ضلال از توابع هدى است ، وضالّ بالعرض هادي موجود وخساستش به قدر شرف أو [ ست ] .
هامش
( 1 ) - مسند الشاميين ، ج 2 ، ص 433 ، ح 1644 .
( 2 ) - الأعراف : 179 .
( 3 ) - النبأ : 40 .