صاحب « مآثر » مى نويسد : « از افاخم علماى آذربايجان بود و در فقاهت و فضايل ديگر مقامى رفيع داشت ، و از حيث رياست نيز به هيچ كسى وقعى نمى نهاد » . « 1 »
وى از زوجات متعدّده اولاد بسيارى داشت كه چند نفر از اولاد او : ميرزا على اكبر اردبيلى ، ميرزا يوسف اردبيلى و ميرزا عبد الله اردبيلى از مجتهدين بزرگ بودند . « 2 »
از آثار او « ثمار الفرار » در فقه استدلالى است كه در 14 جلد تدوين شده است . « 3 »
اين عالم جليل در روز جمعه 25 محرم 1294 ق در سنّ 82 سالگى وفات كرد . « 4 »
تاريخ وفاتش را
« عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً »
يافته اند . « 5 »
31 . شيخ محمّد طهرانى
فرزند محمّد على بن محمّد شفيع طهرانى ، خواهرزاده و داماد علّامه رازى كه جلد سوم « هداية المسترشدين » استاد را جمعآورى نموده و بهترين چاپ سنگى هدايه نيز به تصحيح او به انجام رسيده است . وى در تهران ساكن بود و كتاب « فصول » شيخ محمّدحسين و « شرح لمعه » را كسى مثل او تدريس نمىكرد . « 6 »
« كان عالماً عاملًا محققاً مدققاً اصولياً ماهراً أديباً لغوياً كاملًا في علوم العربية ، من المدرّسين بطهران . امتاز في عصره بتدريس « الفصول » و « شرح اللمعة » .
وكان من خواصّ خاله الشيخ محمد تقي ومحلّ أسراره . حدّث بحكايات سريرته ومكاشفات ربانيته ، ويروي عنه بالإجازة . وهو الذي أخرج المجلّد الثالث من الحاشية
هامش
( 1 ) . المآثر والآثار ج 1 ص 202 .
( 2 ) . گويند وى 53 فرزند داشته كه 28 نفر آنان در حيات پدر درگذشته اند و از 25 نفر باقى 15 نفر پسر و 10 نفر دختر بوده اند . تدوين الاقاويل ص 86 .
( 3 ) . علت نام گزارى آن چنين است كه پدرش در اردبيل تاجر بوده و او ميل به تحصيل علم نموده و از تجارت فرار كرده كه ثمره آن فرار ، تحصيل علم و نيل به اجتهاد و تدوين چنين كتابى گرديده است .
( 4 ) . وى ابتدا در حسينيه خود دفن شد و در سال 1297 به كربلاى معلى نقل گرديد .
( 5 ) . تلخيص از « تدوين الاقاويل فى مشيخة اردبيل » از استاد منوچهر صدوقى سها .
( 6 ) . المآثر والآثار ص 213 .