پيشگفتار
پژوهش حاضر به بررسى و تحليل اثر سياق در اختيار قراءات مىپردازد . سياق پيشينه اى به قدمت تفسير قرآن كريم دارد ، به گونه اى كه مىتوان گفت : نه فقط در تفسير ، بلكه در محاورههاى روزمره نيز از صدر اسلام به اين قرينه توجه خاصى مبذول شده است . قرآن پژوهان در تعريف سياق نظرات مختلفى ارائه داده اند . ترجيح هر يك از مفاهيم و تعريف ها ، هسته اصلى پژوهش را كه تحليل اثر سياق در اختيار يك وجه از قرائت است ، تحت تأثير قرار خواهد داد . به همين علت ، بخش اول در سه فصل به بيان مفهوم سياق مىپردازد . در بخش دوم با مطالعه كتب دانش قراءات و تفاسير در پنج فصل به بررسى و تحليل اختلاف قراءاتى پرداخته مىشود كه سياق مؤيد و مرجح يك وجه قرائى دانسته شده است . در فصل اول كلياتى از مفهوم قرائت ، اختيار و پيشينه آن در علم قراءات و اثر سياق در اختيار و توجيه قراءات بيان شده است . در فصلهاى دوم ، سوم ، چهارم ( اختلاف قرائت در افعال ، اختلاف قرائت در اسماء ، اختلاف قرائت در حروف ) مواردى كه سياق مؤيد يك وجه از قرائت دانسته شده است ، با تكيه بر منابع احتجاج قراءات و برخى از تفاسير مورد بررسى و تحليل قرار گرفته است . روش بررسى و تحليل اثر سياق در اختيار و توجيه قراءات سبع ، روش توصيفىتحليلى با رويكرد تفسيرى است . در توضيح اين روش و استفاده از آن در اين كتاب بايد گفت : ابتدا آيه شريفه و ترجمه آن ذكر شده است . متن آيات به روايت حفص و ترجمه آن ، ترجمه ى آقاى فولادوند است . سپس واژه اى كه قاريان در قرائت آن اختلاف كرده اند ، بيان و وجوه قرائى در دو قسمت « الف » و « ب » توضيح داده مىشود . در قسمت « الف » ، قرائت مشهور آيه بيان مىشود . عالمان علم قرائت ، قرائت داراى صحت سند ، موافق با رسم الخط مصحف و سازگار با قواعد عربى را قرائت مشهور مىدانند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 1 ، ص 9 و 31 ؛ زرقانى ، 1990 م ، ج 1 ، ص 418 ) . از آن جهت كه در تمام كشورهاى اسلامى ( مگر مناطقى از افريقا ) قرائت عاصم به روايت حفص شهرت دارد و رايج است ، در اين تحقيق از آن به قرائت مشهور تعبير شده است . قرائت ساير قراء كه با قرائت عاصم به روايت حفص هماهنگ نيست ، در قسمت « ب » توضيح داده مىشود . در تحليل وجوه قرائى سعى شده است در تمام موارد ابتدا واژه مورد اختلاف از نظر صرف و نحو بررسى شود . سپس معناى آيه با توجه به وجه قرائى بيان گردد . آن گاه مستندات هر يك از وجوه قرائى با تكيه بر منابع احتجاج قراءات تحليل شود . در پايان نظرات مفسران در تأييد يا ترجيح يك وجه قرائى ذكر مىگردد .