چكيده : پيش گامان شعركلاسيك معاصر در عراق به نقش سازنده ى شاعر پى برده ، خواهان اين شده اند كه اعضاى زنده ى جامعه و زبان گوياى ملت هاى خويش باشند . ازاينروبا قصايد دل انگيزى كه ارائه داده اند ، بخش عمده اى ازديوان هاى اين شاعران به مسائل اجتماعى ونقد آن اختصاص يافته است . اين پژوهش يك تلاش علمى است كه قصد دارد مسائل اجتماعى ونقد آن را از ديدگاه پيش گامان شعركلاسيك معصر در عراق روشن نمايد . براين اساس روش تحقيق دررساله اغلب تحليلى - توصيفى است . هر چند كه به سبب اقتضاى موضوع رساله از روش هاى تحقيق تاريخى درباره ى « زهاوى » ، « رصافى » و « جواهرى » مى پردازد كه به عنوان بارزترين پيش گامان شعر كلاسيك معاصر در عراق به مسائل اجتماعى و نقد آن اهتمام ورزيده اند .
زهاوى - وى به سبب ارتباط مستحكم ومداومش بااقشار مختلف مردم ازقبيل فقيران ، مصيبت ديدگان ، زنان ، كاگران ، كشاورزان ، فرهنگيان ، انديشمندان ، اديبان ، شاعران و سياستمداران ، در شعرش به بسيارى از مسائل اجتماعى اهتمام ورزيده است . اين ارتباط شاعر را برآن داشته كه براى شناخت مشكلات مردم و بررسى اوضاع جامعه اى پيوسته سختى ها و مشكلات درآن شدت يافته است ، درميادين مختلف اجتماعى حضورداشته است .
رصافى - وى نيز به سرنوشت مردم اهتمام داشته و عواملى را كه باعث پيشرفت و آبادانى جامعه ى عراق مىشود ، دنبال كرده است ، ضمن اين كه در اين راه ، ضررهاى شخصى رابه جان خريده است . بنابراين اين اقدام به بيدارى مردم كرده و براى تغيير واقعيت هاى تلخ ، عزم واراده را درآنها برانگيخته است .
جواهرى - شعر اجتماعى در نزد وى بيشتر بر انتقاد شديد از اوضاع و آداب و رسوم اجتماعى استوار مى باشد . از اين رو قصايد او غالبا كامل ترين نمنه ى شعرى است كه با به كارگيرى صور خيال ، به شدت قصد تأثير در توده هاى مختلف مردم را دارد تا در ضمير آگاه و نا خودآگاه آن ها ، احساس خون خواهى و روحيه ى ستم ديده را به حركت در آورد كه همچون يك فدايى عليه دشمنان خود قيام كنند . اما مهمترين نتايجى را كه در اين رساله بدان دست يافته ، مى توان در موارد زير خلاصه كرد :
1 ) پيش گامان شعر كلاسيك معاصر در عراق به بسيارى از مسائل اجتماعى پرداخته اند كه مهمترين آنها عبارتند از : فقر ، علم ، جهل ، زن ، پيشرفت و عقب ماندگى ، عدل ، اختلاف طبقاتى ، كار ، كارگر ، كشاورز ، استقلال ، آزادى ، جنگ ، صلح ، زندان ، شهادت طلبى ، عادات و اخلاق و . . .
2 ) نقداجتماعى ازديدگاه پيش گامان شعر كلاسيك معاصر در عراق برآگاهى ، هشيارى وموضع گيرى هاى فعالانه ى آنها دربرابر مسائل اجتماعى جامعه ى آن زمان دلالت مىكند .
3 ) عوامل اهتمام پيش گامان شعر كلاسيك معاصر درعراق به مسائل اجتماعى ونقد آن درچهار محور اصلى نمودارميشود : الف ) اوضاع سياسى واجتماعى در عراق معاصر ب ) رويدادهاى منطقه اى وجهانى ج ) عوامل برگرفته از ميراث گذشته ، فرهنگ وادب د ) عوامل وانگيزه هاى شخصى
واژهاى كليدى : مسائل اجتماعى ، جامعه ، عراق ، زهاوى ، رصافى ، جواهرى .
پايان نامه هاى دفاع شده در دانشگاههاى ايران با موضوع عراق ( فارسى ) — صفحة 416
مساهمون: محمد حقى خوانسارى
ص٤١٦