اى بزرگ مشرف بر فرهنگ اروپائى بود . بنابراين مىظتوان گفت كه وقايع مصر اثرى آشكار در هدايت افكار عمومى عراق داشت . اين جريانات سه گانه كار خود را در اوائل قرن بيستم انجام مى داد و تا جنگ جهانى دوم سال 1939 باقى ماند . و شاعران سعى در دورى از راه و روش شعر قرن نوزده كردند به طورى كه ما تفاوتى آشكار بين سبك شاعران قرن بيستم مانند رصافى و زهاوى و بين شاعران قرن 19 مانند شعر عبدالغفار الأخرس و عبدالاباقى العمرى و حيدر الحلى احساس مى كنيم . زيباترين آهنگ در قرن بيستم نزد شاعران عراق ، سياست و حوادث آن است . لذا شاعران عراق به سمت سياست گرايشى كامل پيدا كردند به طورى كه غير از سياست و حوادث آن سخنى براى گفتن نداشتند ، بنابراين محقق شعر سياسى بهره اى كامل در آثار شاعران اين دوره مى يابد . و اين نتيجه ى توجه روشنفكران عراق به افكار اروپايى و فرهنگشان است و اين امر منجر به ظهور افكار و مفاهيم جديدى مانند : قانون اساسى ، و ملت و قوميت و دموكراسى ، و آزادى ، و ملى گرايى و جمهورى خواهى و مجلس شد . شعر عراقى در قرن بيستم شروع به سخن در مورد عموم مردم و همه ى امور و مسائل مربوط به آنها كرد و اين چيزى است كه شعر قرن نوزدهم را از شعر قرن بيستم به صورت كامل متمايز مىكند . پس اين دوره ى زمانى مشخص را به دوره ى انتقال از شعر عثمانى و شعر اين دوره را به شعر سياسى خطابى ( 1908 م - 1945 م ) نامگذارى مى كنيم . و به بحث در مورد شاعران پنجگانه كلاسيك در عراق : ( عبدالمحسن الكاظمى ، محمدرضا الشبيبى ، جميل صدقى الزهاوى ، معروف الرصافى و محمدمهدى جواهرى ) مى پردازيم و اين مدرسه ى كلاسيسيسم تا پايان دهه ى چهل در عراق به صورتى پايدار و محكم ريشه دار شد . به همين خاطر جريانى متأخر از رمانتيسم در پايان دهه ى چهل به عراق رسيد و آن مانند پلى كوچك به سوى شعرى نو در شكل و محتوا بود . بدر شاكر سياب و نازك الملائكه در پى دوره اى كه مردم در عراق از پندهاى رصافى به عنوان شعر اجتماعى و منظومه هاى زهاوى به عنوان افكار علمى خسته شده بودند ، چشمان خود را بر دنياى شعر باز كردند . و رمانتيسم در آن هنگام رنگ جديدى بود ؛ نسل پيشگام در عراق كه از جمله آن ها « بدرشاكر سياب » و « نازك الملائكه » در آن زمان است ، به ادبيات عربى اى كه از ديگر كشورهاى عربى و از غرب و شعر رمانتيك مصرى و شعر مهجر رسيد ، آشنا بودند . پس مى توانيم بگوييم كه رمانتيسم بدر و نازك متأثر از رمانتيسم غربى و عربى است و شعر آن دو مملوء از غم و نااميدى و خيال بوده و اشتياق عميق به آرمان ها و طبيعت زيبا و پاك دارد . اين رساله بر اساس روش توصيفى ، همراه با تجزيه و تحليل برخى از متون و با تلاش بر استناد به نمونه هاى شعرى براى تشخيص روند و حركت شعر و ويژگى هاى ابتكارى و محتواى شعرى در شعر مدرن در عراق بنا شده است . و هدف آن ، بررسى سير تحول شعر عراقى با تكيه بر بحث از پيشگامان شعر در نيمه اول قرن بيستم مى باشد .
واژگان كليدى : عراق ، شعر سياسى ، شعر كلاسيك ، شعر رمانتيسم ، قرن بيستم .
946 . حزب الدعوه الاسلاميه
محمد معصومى اصفهانى
استاد راهنما : غلامرضا ظريفيان
استاد مشاور : فرج الله احمدى
دانشگاه تهران ، 1387 ؛ كارشناسى ارشد