يافتن پاسخى براى سوال فوق در گرو شناخت عميق از ساختارهاى جامعه شيعى عراق است . اين پژوهش به دنبال آن است تا با مطالعه ساخت اقتصادى و اجتماعى جامعه مذكور ، ارتباط آن را با جنبش سياسى مورد بحث و بررسى قرار دهد . در كنار محروميت شيعيان از دسترسى به مناصب سياسى ، تحولات اقتصادى و اجتماعى نيمه اول قرن بيستم كه از دهه 1950 م / 1369 ق به بعد تا حد زيادى سرعت گرفت ، به تدريج ساختار سنتى جامعه شيعى عراق را در حوزه هاى اجتماع و اقتصاد تغيير داد . اتخاذ تكنولوژى هاى جديد ، گسترش ايدئولوژى هاى غير دينى چون ناسيوناليسم عربى و كمونيسم ، توسعه قدرت و وظايف دولت ، تشديد پديده مهاجرت و تسريع روند شهرى شدن ، افزايش امكانات تحصيلى و ظهور طبقه اى جديد از شيعيان جوان تحصيل كرده ، در كنار تسلط بيگانگان بر اقتصاد عراق و تأثير آن بر حيات اقتصادى شيعيان ، محروميت تجار و بازرگانان شيعه از حمايت هاى قانونى و مالى دولت ، سياست هاى برادران عارف و حزب بعث در قبال جايگاه اقتصادى شيعيان و همچنين فرصت ها و محروميت هاى شهر مقدس در تأمين منابع مالى خود عواملى بودند كه علاوه بر ايجاد تحول در ساخت اجتماعى و اقتصادى جامعه شيعى عراق به نظر مى رسد در فعال شدن بعد سياسى و مبارزاتى اين جامعه نقش مهمى را ايفا نمودند .
883 . جامعه ى يزيديان عراق ( بررسى پيشينه تاريخى و حيات اجتماعى فرهنگى از آغاز تا امروز
عثمان يوسفى
استاد راهنما : محمد ابراهيم باستانى پاريزى
استاد مشاور : غلامحسين زرگرى نژاد
دانشگاه تهران ، 1384 ؛ كارشناسى ارشد
چكيده : يزديه يا همان جامعه ى يزيديان عراق كه در شمال عراق ساكنند و طى قرون گذشته مورد توجه مورخان و نويسندگان ( اعم از مسلمان و غيرمسلمان ) بوده اند ، از قديمى ترين باورها و اعتقادات دينى منطقه ، نشأت و در دوره هاى مختلف تاريخى و با ظهور اديان آسمانى و مكاتب بشرى ، تحت تأثير آنها قرار گرفته است . ورود نام يزيديه در تواريخ موجود به زمانى پيش از قرن ششم هجرى برنمى گردد ، ولى با بررسى اعتقادات آنان و ريشه هاى آن مى توان گفت كه ميراث بران تمدن هاى باستانى منطقه ى بين النهرين از جمله سومرى ها ، بابلى ها و آشورى ها و نيز تأثيرپذير از اديان و آيين هايى چون زرتشت ، يهوديت ، مسيحيت ، مانويت و اسلام بوده اند . دوره ى ظهور عينى و حضور آنان در جامعه به عنوان فرقه اى صاحب انديشه و افكار خاص به زمان شيخ عدى بن مسافر برمى گردد . پس از شيخ عدى نيز ، مهم ترين نقش را شيخ حسن ابوالبركات در هدايت اين جريان ايفا كرد . با تداوم حكومت سلاجقه و حاكميت انديشه ى تصوف ، بستر ظهور و اعلام موجوديت براى يزيديان فراهم گشت . شيخ حسن با ارائة آموزه ها و تعاليم دينى جديد كه ريشه در افكار صوفى منشانه ى وى داشت و آنها را در قالب كتاب الجلوه لارباب الخلوه تدوين و عرضه نمود ، در انسجام عقيدتى ، سازماندهى اجتماعى و فرهنگى يزيديان نقش بسزايى داشت . بعد از قتل شيخ حسن به دست بدرالدين لؤلؤ - حاكم موصل - پيروان يزيديه تا به امروز نيز معتقدند كه وى باز خواهد گشت . يزيديان كه مسكن و موطن اصلى آنان مناطق جبال سنجار ، شيخان و لالش از توابع موصل و دهوك بوده ، با سركار