چكيده : اختلال استرس پس از ضربه (
PTSD
) يكى از معدود اختلالات روانى است كه استرس در ايجاد آن تأثير مستقيم دارد . البته با توجه به اينكه تمام افرادى كه با يك حادثه آسيب رسان مثل جنگ روبه رو مى شوند ، مبتلا به اين اختلال نمى شوند ، زمينه هاى قبلى زيستى - روانى - اجتماعى فرد واتفاقاتى كه قبل و پس ازآسيب روى مى دهند وبرداشت ذهنى فرد از حادثه نيز بايد مد نظر باشند . پس وجود يك حادثه استرس آور شديد جهت ايجاد
PTSD
لازم است ولى كافى نيست . وقوع جنگ 8 ساله ايران وعراق وفجايع طبيعى وحوادث زياد جاده اى باعث شده كه شيوع
PTSD
دركشور ما زياد باشد واخيرا مورد توجه روانپزشكان و روانشناسان و دست اندركاران بهداشت روانى قرار گرفته است ولى مطالعات دراين زمينه بسيار معدود است . مطالعه حاضر يكى ازپايه هاى سايكوپاتولوژيك اين اختلال يعنى تغييرات ساختار ومحتواى رويا اين بيماران را مورد توجه قرار داده است . به اين منظور محتواى روياى 50 بيمار مبتلا به
PTSD
ناشى از جنگ با 50 نفر افراد نرمال كه از نظر جنس وسن با گروه بيماران هماهنگ شدند ، مورد مقايسه قرار گرفتند . شدت علائم
PTSD
وشدت اضطراب وافسردگى نيز درگروه بيماران ارزيابى شد . تئورى هاى زيادى مبنى برتأثير استرس بر روى ساختارهاى مغزى بخصوص ساختارهاى مربوط به عملكرد حافظه مطرح شده است . يكى ازنشانه هاى اين تأثيرات تغييرات عمده اى است كه در ساختار خواب اين بيماران ايجاد مىشود ، درچند مطالعه اين تغييرات رانشانه اصلي
PTSD
مطرح كرده و آنها را زيربناى علائم ديگر
PTSD
مثل واكنش هاى تحريك پذيرى بيش از حد (
hyperarousal
) مى دانند ( 16 و 18 ) . تفاوت الگوى محتواى روياى روياى دو گروه با شيوع بالاى روياى هاى تكرار شونده مثل : فجايع طبيعى و غير طبيعى اضطراب آور وموقعيت هاى تهديدآميز در گروه بيماران نيز مويد اين تغييرات است . كابوسها (
nightmares ) :
نه تنها به عنوان يكى از نشانه هاى تجديد تجربه آسيب رسان مطرح هستند بلكه نشان دهنده سطح اضطراب وهيجان غالب رويا بيننده مى باشند . ازمقايسه كابوسهاى ايديوپاتيك وكابوس هاى در زمينه
PTSD
مشخص شد كه اين كابوس ها بيشتر با واكنش هاى از جا پريدن وعلائم اضطراب همراه هستند ( 15 ) . اين نكته با يافته تحقيق حاضر كه بين مجموع نمرات محتواى رويا با نمره شدت
PSTD
و نمره اضطراب كتل ارتباط معنى دار وجود دارد ، هماهنگى دارد . ميانگين نمرات پرسشنامه
Davidson 98 / 43
باانحراف معيار 43 / 7 ، نمره طراز شده آزمون اضطراب كتل 62 / 9 باانحراف معيار 85 / 0 ونمره آزمون افسردگى بك 4 / 36 باانحراف معيا 20 / 9 محاسبه شد كه همگى در سطح شديد نمره گذارى اين آزمونها قرار مى گيرند . همچنين 50 % بيكارى در گروه بيماران نشان دهنده شدت اين اختلال وتأثير عميق بيمارى روى عملكرد اجتماعى آنها مى باشد . از يافته هاى مهم ديگراين مطالعه ارتباط معنى دار بين روياهاى با محتواى فجايع طبيعى و غيرطبيعى با نمرات پرسشنامه
Davidson
بودكه نشان دهده تغيير محتواى رويا از اصل حادثه آسيب رسان به اين گونه روياها وارتباط محتواى رويا ، با هيجانات وسطح اضطراب كنونى بيمارمى باشد . اين يافته در مطالعات ديگر نيز تكرار شده است . دراين مطالعه مشخص شد كه روياهاى بامحتواى منابع طبيعى وغيرطبيعى ، احساس جدايى ، موقعيتهاى تهديدآميز ، مرگ ، مجازات وتنبيه ، خودكشى ، احساسات ناخوشايندبا سابقه درگيرى تن به تن در جبهه به صورت معنادارارتباط دارد كه ازاين يافته مى توان تأثير عميق اين گونه تجارب شديدا تهديدكننده زندگى رابرساختارهاى مغزى وروانى فرد استنباط كرد .