عراق ، چهار هزار كشته دادند ، ولى نهايتا انگليس در اين جنگ با شكست روبرو شد .
عدهاى از آنها فرار كردند و مقدارى هم به اسارت مجاهدين درآمدند . انگليس چون خود را شكستخورده ديد دست به حيلهء تازهاى زد و آن اين بود كه به شيوخ عرب پولهاى فراوانى داد ، آنها نيز قبول كردند و دشمن بر آنها مستولى شد . . . « 1 »
البته چنين هم نبود كه خزعل ( دستكم ، به پاس ملاحظهء نفوذ گستردهء صاحب عروه و ديگر علماى شيعهء عراق در بين عشاير خوزستان ) در قلمرو خويش هيچگونه كمكى ( حتى غيرمستقيم ) به مجاهدان ندهد « 2 » ، و شايد يكى از دلايل « سردى » و « مخالفت » بعدى كمپانى استعمارى « نفت جنوب » و طيف همبسته با آن در حاكميت بريتانيا با خزعل در زمان رضا خان ، همين امر باشد .
درپى فتواى تاريخى سيد ، عشاير دلير و سلحشور خوزستان - كه ننگ اشغال ميهن اسلامى از سوى قشون كفر را برنمىتافتند - در ربيع الثانى 1333 ق ( اسفند 1293 ش ) در نزديكى اهواز در منطقهاى موسوم به غدير دعى و تپههاى المنيور ، با قشون تحت امر انگليس درگير شدند و تلفات زيادى به آنها وارد ساختند ، بهگونهاى كه نيروهاى انگليسى ناگزير به عقبنشينى گشتند . ولى بعدا با رفتن نيروهاى عثمانى از منطقه و تنها ماندن عشاير خوزستان و خيانت ستون پنجم ، قواى انگليس به سوى سوسنگرد پيشروى كرد و آن شهر قهرمانپرور را زير آتش سنگين توپخانهء خويش ، وحشيانه به خاكوخون كشيد . حماسهء « المنيور » ، كه يكى از درخشانترين صفحات تاريخ مبارزات اسلامى و ضدّ استعمارى عشاير خوزستان محسوب مىشود ، خود برگى زرين از كارنامهء پرافتخار جهاد مرجعيت شيعه ( بويژه مرحوم صاحب عروه ) بر ضدّ استعمار بريتانيا است و جا دارد موضوع تحقيقى مستقل و مبسوط قرار گيرد . « 3 »
هامش
( 1 ) . ر . ك ، شهداى روحانيت شيعه در يكصد سالهء اخير ، 1 / 142 .
( 2 ) . از حاج سيد عبد العزيز طباطبايى ( حفيد سيد ) نقل شده كه بنا به درخواست صاحب عروه ، خزعل به واحدهاى مجاهدان اجازه داد از قلمروش عبور كنند . ر . ك ، شيخ خزعل و جنگ جهانى اول ، همان ، مقدمهء صفاء الدين تبرّائيان ، مندرج در : تاريخ معاصر ايران ، سال 9 ، ش 34 ، تابستان 1384 ، ص 7 .
( 3 ) . دراينباره ر . ك ، حماسهء جاويد ؛ بررسى تحليلى واقعهء جهاد عشاير خوزستان بر عليه استعمار انگليس در جنگ جهانى اول « 1293 - 1294 ش » ، محسن حيدرى ، انجمن مفاخر فرهنگى كشور - خوزستان - ستاد رسيدگى به امور فرهنگى و اجتماعى عشاير خوزستان ، 1375 .