همان ايْن و به معناى مكان است و البته به معناى كيف نيز هست . پس اگر به معناى مكان شد يعنى از هر مكانى كه بخواهيد متمتع شويد ؛ لذا دليل بر جواز وطى در دبر است . سپس مىفرمايد : حتى اگر استعمال انّى در زمان هم نادر نباشد ، نهايتاً لفظ مشترك ميان زمان و مكان خواهد بود و لفظ مشترك را بايد به تمام معانى آن حمل نمود و در نتيجه معنى آيه اين است كه از هر مكانى و در هر زمانى كه بخواهيد متمتع شويد ، بازهم دليل بر جواز است .
صاحب مجمع البيان نيز اين مبنا را در لفظ مشترك پذيرفته و چنين گفته است :
كيف شئتم و اين شئتم .
2 ) تقريب كلام سيد مرتضى ( ره )
اين بيان سيد مرتضى را به سه شكل مىتوان تقريب نمود :
تقريب اول : مبناى سيد مرتضى در مشترك لفظى اين است كه اولًا استعمال لفظ مشترك در اكثر از معناى واحد صحيح است و ثانياً لفظ مشترك را عند الاطلاق بايد به تمام معناى آن حمل نمود .
كه البته اين مبنا را معمولًا نپذيرفتهاند و گفتهاند : يا محال است و يا خلاف ظاهر است و محتاج قرينه و . . . . ما نيز اين مبنا را نپذيرفتهايم .
تقريب دوم : ممكن است گفته شود كه لفظ « انّى » مشترك معنوى است . يعنى انّى به معناى « ظرف » است اعم از ظرف مكان و زمان .
لذا معناى آيه اين است كه در هر ظرفى براى شما مجاز است هم ظرف مكانى و هم ظرف زمانى . پس وطى در دبر جايز است .
لكن بر تقريب دوم نيز اشكالى وارد است كه آن را غير قابل پذيرش مىسازد .
اشكال اين است كه مطابق نظر ايشان « انّى » مشترك ميان اين و كيف مىباشد .
( و معناى كيف همچون زمان شاذ و نادر نيست بلكه معناى شايع آن است ) و چون جامع و قدر مشترك عرفى ميان كَيْف و ايْن وجود ندارد نمىتوان هر دو معنى را از