طلب كسى بودند كه در رياست بزرگتر از پيامبر باشد ، زيرا گفتند : چگونه خدا پسرى يتيم را به سوى ما بر انگيخته است ؟ پس خداى متعال فرمود :
أَ هُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّكَ
« 97 » و فرمود :
لِيَقُولُوا أَ هؤُلاءِ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنْ بَيْنِنا
« 98 » . يعنى اين سخنان به قصد كوچك شمردن و بعيد دانستن تقدّم پيامبر بر آنان بود ؛ قريش به پيامبر گفتند : چگونه در مجلس تو بنشينم در حالى كه اين مسلمانان فقير در نزد تو هستند . پس قريش به سبب فقر مسلمانان به ديدهء تحقير به آنان مىنگريستند و از همنشينى با آنها تكبّر مىورزيدند .
از اين رو خداى متعال اين آيه را نازل كرد :
وَ لا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ ما عَلَيْكَ مِنْ حِسابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَ ما مِنْ حِسابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَيْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ
. « 99 » و فرمود :
وَ لا تَعْدُ عَيْناكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا
. « 100 » سپس خداى متعال از تعجّب آنها هنگام ورود به دوزخ خبر داده است ، چون كسانى را كه پس مىشمردند نديدند . پس گفتند :
ما لَنا لا نَرى رِجالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرارِ
. « 101 » بعضى گفتهاند مقصود كفّار عمّار ، بلال ، صهيب و مقداد است .
پس بعضى از آنان كسانى بودند كه تكبّر مانع آنها از انديشيدن و شناخت شده و بر حق بودن پيامبر ( ص ) بر آنها مجهول ماند و بعضى حقانيّت پيامبر را دانسته و تكبّر مانع آنها از اعتراف به نبوّت او شد . خداى متعال مىفرمايد :
فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ .
و فرمود :
وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا
« 102 » و اين نوع تكبّر نزديك به تكبّر
هامش
( 97 ) زخرف / 23 : آيا آنها رحمت پروردگارت را تقسيم مىكنند ؟
( 98 ) انعام / 54 : تا بگويند آيا اينها هستند كه خداوند از ميان ما ( برگزيده و ) بر آنها منّت گذارده .
( 99 ) انعام / 53 : آنها را كه صبح و شام خدا را مىخوانند و جز ذات پاك او نظرى ندارند ، از خود دور مكن ، نه حساب آنها بر توست و نه حساب تو بر آنها اگر آنها را طرد كنى از ستمگران خواهى بود .
( 100 ) كهف / 29 : هرگز چشمان خود را ، به خاطر زينتهاى دنيا ، از آنها بر مگير .
( 101 ) ص / 62 : چرا مردانى را كه ما از اشرار مىشمرديم ( در اينجا ، در آتش دوزخ ) نمىبينيم ؟
( 102 ) نمل / 14 : و آن را از روى ظلم و سركشى انكار كردند در حالى كه در دل به آن يقين داشتند .