مهملة أو مستعملة به شرط ألّا يجتمع حرفان من جنس واحد فاضرب ثمانيّة و عشرين فى سبعة و عشرين فالحاصل و هو 756 جواب .
و إن قيل : كم يتركّب منها ثلاثيّة به شرط ألّا يجتمع الحرفان من جنس واحد فاضرب هذا المبلغ فى ستّة و عشرين فالحاصل 19656 جواب .
و إن سئل عن الرباعيّة فاضرب هذا الحاصل فى خمسة و عشرين و القياس فيه مطرّد فى الخماسىّ و مافوقه « 1 » .
بيمار دانا و طبيب ترسا
* حكايت :
بزرگى بيمار شد خليفه طبيب ترسا را به معالجهء او فرستاد ، طبيب از وى پرسيد كه خاطرت چه مىخواهد ؟ گفت آنكه تو مسلمان شوى گفت اگر من مسلمان شوم تو نيك مىشوى و از بستر بيمارى برمىخيزى ؟ گفت آرى پس ايمان بر وى عرض كرد و وى ايمان آورد ، آن بزرگ از بستر بيمارى برخاست و از بيمارى اثرى بر وى نمانده هر دو همراه پيش خليفه رفتند و قصّه باز گفتند ، خليفه گفت پنداشتم طبيب پيش بيمار فرستادهام من بيمار پيش طبيب فرستاده بودم .
حديث :
فى كتاب الرّوضة عن الصادق ( عليه السّلام ) قال : إنَّ اللّه ليحفظ من حفظ صديق أبيه .
قال
فى الكشكول : إذا أجمعت طرفى الجلالة و قسّمت المجتمع على حروفهاالأربعة وضربتالخارج فى عددالجلالةأعنى 66 يبلغ 99 عدد أسماءالحسنى .
هامش
( 1 ) - لما كان حروف المعجم 28 حرفاً فاذا ضربناها فى نفسها يحصل 784 و يجتمع فيه 28 كلمة من جنس حرف واحد و اذا طرح 28 من 784 او ضربنا 28 فى 27 يحصل المطلوب : 756 و كذا لو ضربنا 756 فى 28 لتحصيل الثلاثية يصير 21168 و يجتمع فيه 756 كلمة حرفان منه من جنس واحد فمتى طرحنا 756 من 21168 او ضربنا 756 فى 26 يحصل المطلوب 19656 و على هذا القياس الرباعية و الخماسية كما لا يخفى .
ثم اعلم ان الخليل بن احمد الفراهيدى و هو اول من الف فى االلغة كتابه المسمى بكتاب العين حصر فيه مركبات الحروف المعجم كلها من الثنائى و الثلاثى و الرباعى و الخماسى و هو غاية ما ينتهى اليه التركيب فى اللسان العربى و تاتى له حصر ذلك بوجوه عديدة فراجع مقدمة ابن خلدون ، ص 548 طبع مصر .