مقدّمه
همانطور كه در مقدّمهء كتاب گذشت ، اين كتاب قديمترين و نخستين كتاب نوادر جحاست كه به زبان عربى در سال 1278 ه ق / 1860 م ، و چاپ دوم آن در سال 1280 ه ق / 1862 م ، در مطبعهء خواجا موسى كاستلى ( در مصر ) ، بدون ذكر نام مؤلّف در قطع جيبى در 56 صفحه شامل 234 حكايت چاپ شده است . نگارنده چاپ اول اين كتاب را در كتابخانههاى تهران نديد ، اما چاپ دوم كه دو سال بعد از چاپ اول در 1280 ه ق / 1862 م ، انجام گرفته است در اختيار دارد و چاپ اين كتاب براساس آن انجام پذيرفت ، هرچند در فهارس و مآخذ از چاپهاى جلوتر از چاپ ما سراغ مىدهند كه هيچيك در كتابخانههاى تهران وجود ندارد : هذه نوادر الخوجه نصر الدين افندى جحا الرّومى . دكان اصلان افندى كستلى ، بشارع الخردجية برأس خان الخليلى ، 1199 ه . به نظر نگارنده اين تاريخ اشتباه و غلط چاپى است و بايد 1299 ه باشد ، چه عبد الستّار فرّاج در كتاب اخبار جحا ، ص 5 ، تاريخ 1299 ، آورده كه شامل 125 نادره است . الخوجه نصر الدين ، اسطنبول 1253 ه / 1837 م ؛ و 1254 ه / 1838 م ؛ و 1258 ه / 1843 م . ( اميلين نسيب ، نوادر جحا و اشعب ، ص 17 - 21 ) .
اين كتاب در سال 1299 ه ق / 1881 م ، به نام « مطايبات ملّا نصر الدّين » كه نخستين ترجمه و تأليف ملّا نصر الدّين در ايران است در قطع جيبى در 86 صفحه شامل 216 حكايت بدون ذكر نام مترجم و محلّ چاپ ، طبع شده است .
يك نسخهء خطّى نيز از اين ترجمه متعلق به اين جانب به نام « نوادر جحا » با تاريخ 1318 ه ق و مصوّر موجود است ، و چون تاريخ اين نسخهء خطّى بعد از تاريخ نسخهء چاپى 1299 ه ق است ، اين مىرساند كه صاحب آن شخص مفلسى بوده كه به