پدرش عبد الرحمن بن عمر بن فرّوخ بن فضاله بلخى ، از سوى قتيبة بن مسلم امير خراسان به منصب قضاوت نيشابور منصوب شد . وى از كوفه به نيشابور آمد و در اين شهر ساكن شد . دو فرزندش عبد اللّه و حفص در اين شهر به دنيا آمدند . آن دو ، فقه را در خدمت امام ابو حنيفه فراگرفتند و از برجستهترين شاگردان ابو حنيفه بشمار مىرفتند . « 1 »
حفص پس از پدرش به قضاوت نيشابور منصوب شده ، مدّت كوتاهى در اين سمت بود . سپس پشيمان شد و استعفا داد و به عبادت روى آورد . وى در مسجد خود كه معروف به مسجد حفص بود ، مشغول تدريس حديث شد . او رواياتش را از طريق محدثانى نقل مىكند كه برخى از آنان عبارتند از : اسرائيل بن يونس ، حبّان بن على ، حجاج بن ارطاة ، حسن بن عمارة ، خارجة بن مصعب خراسانى ، داود بن أبى هند ، سعيد بن أبى عروبه ، سفيان ثورى ، سليمان تيمى ، شبل بن عبّاد مكى ، عاصم أحول ، عبد اللّه بن عون و . . . « 2 »
همچنين برخى از رواتى كه از طريق وى رواياتى را نقل كردهاند ، عبارتند از :
ابراهيم بن محمّد بن أبى يحيى ، اسامة بن زيد مدنى ، سيّار ابو الحكم ، علقمه بن مرشد ، عمران بن نافع ، مثنّى بن ربيعه ، محمّد بن اسحاق بن زيد بن ثابت انصارى ، ابن عمّه موسى بن سعد بن زيد بن ثابت ، موسى بن وردان ، يحيى بن سعيد انصارى « 3 » .
ابن مبارك مىگويد : تحقيقا در وجود ابو عمر بلخى سه خصلت جمع بود و اين سه خصلت بايد در وجود هر فقيه و عالم وجود داشته باشد كه آنها عبارتند از : 1 - علم ؛ 2 - وقار ؛ 3 - ورع . « 4 »
ذهبى مىگويد : ابو عمر حفص بلخى ، افقه فقهاى خراسان بود . « 5 »
ابو حاتم گفت : وى موثّق است ، امّا رواياتش اضطراب دارد . « 6 »
هامش
( 1 ) - تهذيب التهذيب ، ج 2 ، ص 363 ؛ تهذيب الكمال ، ج 7 ، ص 23 ؛ سير اعلام النبلاء ، ج 9 ، ص 311 .
( 2 ) - تهذيب الكمال ، ج 7 ، ص 23 ؛ سير اعلام النبلاء ، ج 9 ، ص 310 .
( 3 ) - سير اعلام النبلاء ، ج 9 ، ص 310 ؛ تهذيب الكمال ، ج 7 ، ص 23 .
( 4 ) - تاريخ الاسلام ، ذهبى ، حوادث سالهاى 191 - 200 ق ، ص 151 ؛ سير اعلام النبلاء ، ج 9 ، ص 311 ؛ تهذيب التهذيب ، ج 2 ، ص 364 .
( 5 ) - تاريخ الاسلام ، ذهبى ، حوادث سالها 191 - 200 ق ، 151 .
( 6 ) - تهذيب الكمال ، ج 7 ، ص 23 .