در حرم مطهر و رواقهاى متبركه گردش كرده به زوار مستمند علاوه بر اطعام در مهمانسرا و پرداخت هزينه مراجعت به وطن كمكهاى ديگرى هم مىكرد . 13
توجه شادمان به ساخت و ساز و كوشش شبانهروزى او در مجد و عظمت روضه مقدسه مخصوصا توجه به زوار باعث شد پس از اينكه در اواخر سال 1337 استعفاى خود را اعلام كرد مقامات و مردم خراسان از او خواستند استعفاى خود را پس بگيرد اما او قبول نكرد . در تهران هم تا مدتى استعفاى او پذيرفته نشد 14 .
شادمان سرانجام در يازدهم مرداد 1346 ه . ش در سن 60 سالگى در لندن بدرود حيات گفت 15 و جنازه او در شهريور همان سال به مشهد منتقل و در رواق دار السرور حرم حضرت رضا عليه السّلام كه خود آن را پرداخته بود مدفون گرديد 16 .
فخر الدّين شادمان نويسنده و مترجمى توانا بود كه كتابها و مقالات بسيارى از خود بر جاى نهاد . مقالات وى در روزنامه اطلاعات ، اقدام ، طوفان و مجلههاى صبا ، سخن ، مير و يغما چاپ گرديده است .
مهمترين كتابهاى او عبارتند از :
« در راه هند » ، « روابط ايران و هند در عصر صفوى » ، « تسخير تمدن فرنگى » ، « تاريكى و روشنايى » ، « حكايتى و اشارتى » ، « روابط ايران و انگليس تا 1815 » و « ترجمه تاريخ قرون جديد آلبر ماله » 17 .
شادمان روشنفكرى بود كه بر خلاف روشنفكران غربزده به خويشتن باورى رسيده بود . از نظر عقايد مذهبى شخصى ميانهرو بود و از انديشه اتحاد مسلمين حمايت مىكرد 18 و كتابهاى خود را از روى احساس وظيفه نگاشت .
از مقدمه رمان تاريكى و روشنايى كه در آن مضامين مذهبى را دستمايه كار خود قرار داده است چنين برمىآيد كه اين كتاب را در مخالفت با انديشههاى پوچگرايانه نوشته است . در آنجا
مشاهير مدفون در حرم رضوى ( فارسي ) — صفحة 145
مساهمون: غلامرضا جلالى
ص١٤٥