الظهور ( مانند جدى ) و اشاره به رصدهاى بنى موسى و تعيين عرض جرجانيه .
2 . تعيين عرض يك شهر از روى عرض شهرى ديگر و رصد خجندى در آن .
3 . استخراج ميل اعظم بهصورت مستقل ، و اشاره به رصدهاى دانشمندان يونانى همچون هيپارك و بطلميوس . بيرونى به رصدهاى دوره دانشمندان اسلامى همچون اصحاب زيج ممتحن ، بنى موسى ، ابو الفضل هروى ، ابو جعفر خازن ، عبد الرحمن صوفى ، ابو الوفاى بوزجانى ، ابو حامد صاغانى ( يا صغانى ) ابو سهل كوهى ، خجندى - با شرحى بسيار ستايشآميز و نسبتا مفصل درباره سدس عظيم ، ساختهء او موسوم به سدس فخرى در كوه طبرك چسبيده به شهر رى و شرحى درباره مكالمه ابو ريحان و خجندى در اينباره - و رصدهاى خودش نيز به علل پديد آمدن اختلاف در اندازهها اشاره مىكند ، و از كسانى كه پيروى از محاسبات هنديان را به غلط سبب اين اختلافها مىداند ، از همه خرده مىگيرد .
4 . پيدا كردن عرض بلد و ميل كلى از يكديگر ، اشاره به برخى ارصاد و محاسبات خويش .
5 . اقاليم سبعه ، اشاره به ربع مسكون و اقليمهاى هفتگانه ، روش محمد بن صباح دريافتن سعه و گستردگى مشرق و 3 رصد از بيرونى در اينباره .
6 . شناختن اختلاف طول ميان شهرها ، بيرونى نخست به نصف النهار مبدأ طول شرقى يا غربى ، تعريف طول و اختلاف طول و اندازهگيرى آن ، استفاده از خسوف در اندازهگيرى طول ، تعريف ميل ، و نحوه اندازهگيرى آن مىپردازد ، سپس از رسالهاى كه ابن سينا در تصحيح طول جرجان براى زرينگيس دختر شمس المعالى نوشته است به سختى انتقاد مىكند ، رصد وى را غير قابل اعتماد و
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي ) — صفحة 231
مساهمون: على زمانى قمشه اى
ص٢٣١