براى هيئت عالم مطرح كردند ، اثرى در اينباره ننگاشته است .
اين انتقادها يكى از وجوه بسيار مهمّ نجوم دوره اسلامى در قرنهاى هفتم و هشتم بشمار مىآمده و بر كارهاى كوپرنيك در اين زمينه اثر گذاشته است ، تنها اثرى كه در اين زمينه از بيرونى يادشده اثر گمشده « ابطال البهتان بايراد البرهان » است كه بنا بر شواهد ، در ردّ نظريه بطلميوس دربارهء عرض سيارات تأليف شده بود .
در رياضيات آثار زير از بيرونى بر جا مانده است :
1 . باب آغازين كتاب « التفهيم » به هندسه و باب دوم آن به حساب و جبر و مقابله اختصاص دارد ، بيرونى در سال 420 ق اين كتاب مهم « التفهيم لأوائل صناعة التنجيم » را به خواهش ريحانه بنت الحسين خوارزمى به دو زبان عربى و فارسى نوشت كه روايت فارسى آن از كهنترين متن رياضى ، نجومى فارسى موجود بشمار مىرود . اندكى بعد محمود غزنوى درگذشت و فرزندش محمّد جانشين او شد امّا مسعود كه پسر بزرگتر بود ، پس از مدتى كوتاه با پيروزى بر برادر بر تخت پدر نشست .
مسعود پس از رسيدن به سلطنت بيش از پدر بيرونى را نواخت و او نيز به نشانه سپاسگزارى كتاب مهم قانون مسعودى را نوشت .
2 . « قانون مسعودى » دانشنامهاى از آگاهىهاى گرانبهاى نجومى آن دوران است از جمله ، مبادى دانش نجوم و اخترشناسى ، روز ، ماه ، سال ، كبيسه شمسى و قمرى ، تاريخ ، مبدأ ، تاريخ و نسبت تواريخ با يكديگر ، و استخراج آنها از يكديگر ، اعياد اسلام ، نصارى ، مجوس ، فرس ، استخراج وتر ، سايهها ، شاخصها ، ( بحثهاى سينوسها و تانژانتها ) تقاطع منطقة البروج و معدل النهار ، ميل كلى و مقدار آن ، استخراج بعد كواكب ، عرض شهرها ، طول شهرها و
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي ) — صفحة 228
مساهمون: على زمانى قمشه اى
ص٢٢٨