ابو مسلم اصفهانى
ابو مسلم محمّد بن بحر اصفهانى ، اديب ، لغوى ، نحوى ، شاعر ، كاتب ، مفسّر ، از دانشمندان قرن سوم و چهارم هجرى . وى منصب كتابت داعى صغير محمّد بن زيد حسينى ( م 287 ق ) را داشته است . در سال 254 ق متولّد شده ، و از دانشمندان زمان خود بهره گرفته ، و در ادبيّات ، حديث ، تفسير و ساير علوم عصر خود ، مهارت يافته است . وى پيرو مذهب معتزله بوده ، و چندى از طرف مقتدر عبّاسى حاكم قم ، و سپس اصفهان بوده ، و سرانجام در سال 322 ق وفات يافته است . كتب زير از او است :
1 . جامع التّأويل در تفسير قرآن ، در چهارده جلد برحسب رأى معتزله 2 . كتاب همزه 3 . النّاسخ و المنسوخ 4 . كتابى در نحو و غيره . « 1 »
ابو مسلم اصفهانى
ابو مسلم محمّد بن علىّ بن محمّد بن حسين بن مهريزد اصفهانى ، اديب ، مفسّر و محدّث معتزلى ، و دانشمندان قرن پنجم هجرى . وى در سال 322 ق متولّد شده ، [ ابو بكر بن مقرى روايت نموده است كه سعيد بن ابى الرّجاء صيرفى ، حسين خلّال و محمّد بن احمد كبريتى از وى روايت كردهاند .
برخى از مورّخان و تراجمنگاران او را شيعه دانسته ، و ابراز عقيده كردهاند كه از اعتزال ، به عنوان پوششى براى تشيّع خود استفاده كرده است ] . ابو مسلم اصفهانى در سال 457 يا 459 ق در اصفهان وفات يافت . كتب زير از او است : 1 . جامع التّأويل لمحكم التّنزيل ، در تفسير قرآن ، در بيست جلد 2 . جامع الرّسائل 3 . ناسخ الحديث و منسوخه . « 2 »
هامش
( 1 ) . تاريخ قم ، صص 217 - 218 ؛ الاعلام ، ج 6 ، ص 273 ؛ لسان الميزان ، ج 5 ، ص 89 ؛ معجم المؤلّفين ، ج 9 ، ص 97 ؛ معجم الادباء ، ج 18 ، صص 35 - 36 ؛ بغية الوعاة ، ج 2 ، ص 23 ؛ تاريخ تشيّع اصفهان ، صص 214 - 216 ؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان ، ج 2 ، ص 898 .
( 2 ) . اعيان الشّيعة ، ج 46 ، ص 148 ؛ الذّريعة ، ج 4 ، ص 258 ؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان ، ج 1 ، ص 917 ؛ شذرات الذّهب ، ج 5 ، ص 254 ؛ سير اعلام النّبلاء ، ج 18 ، ص 146 ؛ محاسن اصفهان ، ص 32 ؛ مرآة الجنان ، ج 3 ، ص 83 ؛ هدية العارفين ، ج 2 ، ص 71 ؛ ميزان الاعتدال ، ج 3 ، ص 106 ؛ الاعلام ، ج 7 ، ص 143 ؛ تاريخ تشيّع اصفهان ، ص 263 .