ابو الفتح دهقان سامانى
ابو الفتح سامانى متخلّص به « دهقان » فرزند بابا خان ، شاعر و اديب مشهور ، در سال 1261 ق ( و يا به قولى 1240 ق ) در قريهء « سامان » متولّد شد . از نوجوانى طبع شعر داشت ، به اصفهان آمد ، و در انجمن ادبى ابو الفقراء شركت كرد ، و با شعراى اصفهان مأنوس و رفيق شد « 1 » و ضمن آن ، در مدرسهء جدّه ساكن شد ، و به تحصيل مشغول گرديد ، و از اساتيدى همچون آخوند كاشى و شيخ حسن شيرازى بهره گرفت . در بهار و تابستان در زادگاه خود به زراعت و فعّاليت مشغول بوده ، و در زمستان به اصفهان مىآمده ، و در محافل شعراء و فضلاء شركت مىنموده است . انواع شعر را با مهارت مىگفته ، خصوصا در غزل ، طبعى توانا داشته ، و با آتش اصفهانى رقابت داشت . اشعار و آثارش را مدوّن ساخت ؛ از آن جمله است :
1 . شكرستان ، مطبوع 2 . مثنوى سليمان و بلقيس شامل هفتصد بيت 3 . مثنوى داود و طالوت و جالوت شامل ششصد و پنجاه بيت 4 . هزارويكشب ( كه نظم الف ليل و ليلة مىباشد ، در حدود هفتاد هزار بيت كه شاهكار ادبى است ، مطبوع 5 . باستاننامه ، شامل اشعار تاريخى و افسانههاى تاريخى « دهقان » . سرانجام در سال 1326 ق در قريهء سامان وفات يافت ، و همان جا مدفون گرديد . ميرزا ابو القاسم ذوقى در تاريخ وفات او گويد :
مرغ طبع ذوقى خواند مصرعى به تاريخش : * « در حديقهها بارم لاله كار شد دهقان »
و آتش اصفهانى هم در قطعهاى مادّه تاريخ فوت دهقان را چنين يافته :
زد خامهء آتش رقم سال وفاتش : * « از داس اجل گشت درو حاصل دهقان »
و اين اشعار از او است :
ماه من آفتاب تابد صبح * تو به وقت غروب آمدهاى
فرد مانند استخاره بيا * تا بدانم كه خوب آمدهاى
* * *
هامش
( 1 ) . اصفهان ( كتاب جوانان ) ، ص 248 .