آموخت . « 1 » ابن فورك در ادب ، كلام و نحو و خطابه ، مهارت بسزايى داشت . چندى در بصره و بغداد و شيراز به تدريس مشغول بود . سپس به رى رفت ، و چون در مذهب اشعرى سخت متعصّب بود ، مخالفين اشعرى به مخالفت او برخاسته ، و او را آزار كردند ؛ لذا او به نيشابور رفته ، ابو الحسن محمّد بن ابراهيم سيمجور ( م 377 ق ) حاكم خراسان براى او مدرسهاى ساخت . « 2 »
وى چندى در نيشابور به تدريس پرداخت ، و سپس به دعوت سلطان محمود غزنوى براى مناظره با بزرگان فرقهء كراميّه به غزنه رفت ، و بر كراميّه پيروز شد ؛ امّا در بازگشت به نيشابور ، وفات يافت ، و گفته شد كه كراميّه ، او را مسموم ساختهاند . « 3 » پس از وفات او در سال 406 ق پيكرش را به نيشابور برده ، در محلّهء حيره دفن كردند . « 4 » ابو بكر بيهقى ، ابو القاسم قشيرى و ابو بكر احمد بن علىّ بن خلف از شاگردان او هستند . « 5 » تعداد تأليفاتش را در اصول دين و فقه و معانى قرآن ، حدود يكصد جلد نوشتهاند كه از آن جمله است : 1 . اسماء الرّجال 2 . الاملاء فى الايضاح ، نسخهء خطّى آن در واتيكان موجود است 4 . حلّ الآيات المتشابهات ، در كتابخانهء عاطف در استانبول وجود دارد . 5 . رسالة فى علم التّوحيد 6 . الحدود ، در اصول 7 . غريب القرآن ، در كتابخانهء سليم آغا اسكيدار در استانبول موجود است « 6 » 8 . مشكل الحديث و غريبه ، كه در حيدرآباد هند به طبع رسيده است « 7 » 9 . طبقات المتكلّمين « 8 » .
ابن فورك ، هيثم
هيثم بن فورك جرواآنى ، از محدّثين اصفهان است . گروهى از محدّثين از وى روايت
هامش
( 1 ) . فرهنگنامهء پارسى ، ج 1 ، صص 615 - 616 .
( 2 ) . رسالهء قشيريّه ، ترجمهء فارسى ، ص 26 .
( 3 ) . دانشنامهء ايران و اسلام ، همانجا .
( 4 ) . ريحانة الادب ، ج 8 ، صص 142 - 143 .
( 5 ) . تاريخ نيسابور ، ص 7 .
( 6 ) . الاعلام ، ج 6 ، ص 83 .
( 7 ) . دانشنامهء ايران و اسلام ، همان جا .
( 8 ) . مرآة الجنان ، ج 2 ، ص 304 ؛ و نيز : الكنى و الالقاب ، ج 1 ، ص 380 ؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان ، ج 1 ، صص 128 - 129 .